किडनी आणि लिव्हर फेल होण्याची लक्षणे आणि कारणे कोणती? जाणून घ्या तज्ज्ञांकडून

आपले शरीर एक यंत्रासारखे कार्य करते, ज्यामध्ये प्रत्येक अवयवाची भूमिका विशेष असते. यकृत (लिव्हर) आणि मूत्रपिंड (किडणी) हे आपल्या शरीरातील अत्यंत महत्त्वाचे अवयव आहेत. हे दोन्ही अवयव शरीराला आतून स्वच्छ ठेवण्याचे महत्त्वाचे कार्य करतात, परंतु बदलती जीवनशैली, खाण्यापिण्याच्या सवयी आणि आरोग्याकडे दुर्लक्ष यामुळे या अवयवांच्या निकामी होण्याच्या घटना सातत्याने वाढत आहेत. यकृत आणि मूत्रपिंड खराब होण्याच्या बातम्या वारंवार समोर येतात, त्यामुळे प्रत्येकाने आपल्या आरोग्याबाबत जागरूक असणे गरजेचे आहे. जर वेळीच या अवयवांच्या समस्यांची लक्षणे ओळखली गेली नाहीत, तर जीवघेणी परिस्थिती निर्माण होऊ शकते. चला, तज्ज्ञांकडून यकृत आणि मूत्रपिंड निकामी होण्याची प्रमुख कारणे आणि सुरुवातीची लक्षणे जाणून घेऊया…

यकृत निकामी का होते?

यकृत हे आपल्या शरीरातील सर्वात मोठे अवयव आहे, जे अन्न पचवणे, विषारी पदार्थ बाहेर काढणे आणि रक्त शुद्ध करणे यासारखी कामे करते. जेव्हा हे अवयव योग्यरित्या कार्य करणे बंद करते, तेव्हा त्याला यकृत निकामी (लिव्हर फेल्युअर) असे म्हणतात.

वाचा: नारळ पाणी प्यायल्याने कोलेस्ट्रॉल कमी होते की वाढते? तज्ञांकडून जाणून घ्या

यकृत निकामी होण्याची लक्षणे

डॉ. मानस चटर्जी सांगतात की, यकृत निकामी होण्याची अनेक लक्षणे असतात. सुरुवातीला ही लक्षणे स्पष्ट दिसत नाहीत, परंतु कालांतराने ती हळूहळू वाढतात. जर तुम्हाला सतत थकवा जाणवत असेल, त्वचा आणि डोळे पिवळे पडत असतील, पोटात सूज किंवा वेदना होत असतील, भूक लागत नसेल, अचानक वजन कमी होत असेल, वारंवार उलट्या होत असतील किंवा मळमळ वाटत असेल, लघवीचा रंग गडद झाला असेल, चक्कर येणे किंवा जास्त झोप येणे (एन्सेफॅलोपॅथी) यासारखी लक्षणे दिसत असतील, तर ही यकृत निकामी होण्याची लक्षणे असू शकतात. अशा परिस्थितीत त्वरित डॉक्टरांशी संपर्क साधावा.

मूत्रपिंड निकामी का होते?

मूत्रपिंडाचे मुख्य काम रक्त शुद्ध करणे आणि शरीरातील टाकाऊ पदार्थ लघवीद्वारे बाहेर टाकणे हे आहे. जेव्हा मूत्रपिंड आपले काम करणे बंद करते, तेव्हा त्याला मूत्रपिंड निकामी (किडनी फेल्युअर) असे म्हणतात.

मूत्रपिंड निकामी होण्याची अनेक कारणे असू शकतात. सफदरजंग रुग्णालयातील नेफ्रोलॉजी विभागाचे प्रमुख प्रोफेसर डॉ. हिमांशु वर्मा यांच्या मते, मूत्रपिंड निकामी होण्याची अनेक कारणे आहेत. यामध्ये उच्च रक्तदाब, रक्तातील साखरेचे प्रमाण जास्त होणे, लघवीत जळजळ किंवा अडचण येणे किंवा अनुवंशिक कारणे यांचा समावेश असू शकतो.

मधुमेह (डायबिटीज): दीर्घकाळ अनियंत्रित साखरेचे प्रमाण मूत्रपिंडाच्या रक्तवाहिन्यांना हानी पोहोचवते.

उच्च रक्तदाब (हाय ब्लड प्रेशर): सतत उच्च रक्तदाबामुळे मूत्रपिंडाची कार्यक्षमता कमी होते.

काही औषधांचा परिणाम: वेदनाशामक औषधे किंवा अँटिबायोटिक्सचा वारंवार वापर मूत्रपिंडावर परिणाम करू शकतो.

लघवीची अडचण: लघवीच्या नळीत अडथळा किंवा वारंवार संसर्गामुळे मूत्रपिंड प्रभावित होते.

अनुवंशिक कारणे: काही लोकांमध्ये जन्मतःच मूत्रपिंडाच्या रचनेत दोष असतो.

मूत्रपिंड निकामी होण्याची लक्षणे

पाय, घोटे आणि चेहऱ्यावर सूज येणे, लघवी कमी येणे किंवा पूर्णपणे बंद होणे, स्नायूंमध्ये गोळे येणे किंवा अशक्तपणा, श्वास लागणे, चक्कर येणे, सतत थकवा आणि झोप न येणे, उलट्या किंवा मळमळ, भूक कमी लागणे आणि शरीरात जळजळ होणे ही मूत्रपिंड निकामी होण्याची लक्षणे असू शकतात. डॉ. हिमांशु वर्मा सांगतात की, यापैकी कोणतेही लक्षण दिसल्यास तातडीने डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.