तोंडात वारंवार अल्सर होतायत? मग हे साधे फोड नाहीत, वेळीच सावध व्हा

Mouth Ulcer: तोंडात अल्सर होण्याची अनेक कारणे आहेत. पोटात संसर्ग झाल्यास तोंडात अल्सर होऊ शकतो परंतु जर वारंवार तोंडाचे अल्सर येत असतील तर ते धोक्याचे लक्षण असू शकते. सतत तोंडाचे अल्सर असणे किती धोकादायक आहे? याबाबत तज्ज्ञांकडून जाणून घ्या.

mouth ulcer

निर्मिती तुषार रसाळ | Edited By: Namrata Patil | Updated on: Jan 23, 2026 | 12:16 AM

जर तुम्ही जास्त मसालेदार अन्न खात असाल किंवा पोट अस्वस्थ असेल तर तोंडात अल्सर आहे. फोड येतात आणि काही दिवसांनंतर स्वतःच बरे होतात, परंतु जर तोंडाचे अल्सर वारंवार येत असतील तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नये. हे एखाद्या गंभीर आजाराचे लक्षण असू शकते. तोंडाच्या अल्सरमागे अनेक कारणे असू शकतात . पोट अस्वस्थ होणे आणि मसालेदार आहार व्यतिरिक्त शरीरात फॉलिक ऍसिड किंवा लोहाची कमतरता ही सर्वात सामान्य गोष्ट आहे. काही लोकांमध्ये, फोड कधीकधी तीन ते चार महिन्यांतून एकदा किंवा दोनदा येतात आणि जातात, परंतु जर आपल्याला दर काही दिवसांनी फोड येत असतील आणि ते बरे झाल्यानंतर पुन्हा येत असतील तर आपल्याला डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

तोंडाला अल्सर होणे ही एक सामान्य पण वेदनादायक समस्या असून यामुळे खाणे, पिणे आणि बोलणेही त्रासदायक होते. तोंडातील अल्सर म्हणजे गालांच्या आत, जिभेवर, हिरड्यांवर किंवा ओठांच्या आत निर्माण होणाऱ्या लहान जखमा. यामागे अनेक कारणे असू शकतात. सर्वात प्रमुख कारण म्हणजे जीवनसत्त्वांची कमतरता, विशेषतः व्हिटॅमिन B12, फॉलिक अ‍ॅसिड आणि लोहाची कमतरता. तसेच जास्त तिखट, आंबट, गरम किंवा तेलकट पदार्थांचे सेवन केल्यास तोंडाच्या आतली त्वचा संवेदनशील होते आणि अल्सर निर्माण होतात.

चुकून गाल चावला जाणे, दातांच्या कडेमुळे होणारी जखम किंवा ब्रश करताना लागलेली इजा हेही कारण ठरू शकते. तणाव, चिंता आणि अपुरी झोप यामुळेही तोंडाचे अल्सर वारंवार होतात. मानसिक तणावामुळे रोगप्रतिकारशक्ती कमी होते, ज्याचा परिणाम तोंडाच्या आरोग्यावर होतो. पचनसंस्थेचे विकार, आम्लपित्त, बद्धकोष्ठता आणि शरीरात उष्णता वाढणे हीदेखील महत्त्वाची कारणे आहेत. काही लोकांमध्ये हार्मोनल बदल, विशेषतः महिलांमध्ये मासिक पाळीच्या काळात अल्सर होण्याची शक्यता अधिक असते. तसेच काही औषधांचे दुष्परिणाम, धूम्रपान, तंबाखूचे सेवन आणि मद्यपान यामुळेही तोंडातील अल्सर वाढू शकतात. सतत अल्सर होत असल्यास ते काही गंभीर आजारांचे लक्षण असण्याचीही शक्यता असते. तोंडाच्या अल्सरवर घरगुती आणि वैद्यकीय उपचार प्रभावी ठरू शकतात. कोमट मिठाच्या पाण्याने दिवसातून २–३ वेळा गुळण्या केल्यास जखम स्वच्छ राहते आणि वेदना कमी होतात. मध, तूप किंवा नारळाचे तेल थेट अल्सरवर लावल्यास आराम मिळतो. ताक, दही यांसारखे थंड आणि पचनास हलके पदार्थ खावेत. आहारात हिरव्या भाज्या, फळे, डाळी आणि सुकामेवा यांचा समावेश करून जीवनसत्त्वांची कमतरता भरून काढावी. तिखट, आंबट आणि फार गरम पदार्थ टाळावेत. पुरेसे पाणी पिणे आणि शरीर थंड ठेवणे गरजेचे आहे. जर अल्सर १०–१५ दिवसांत बरे होत नसतील, खूप वेदनादायक असतील किंवा वारंवार होत असतील, तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. योग्य तपासणी करून औषधोपचार केल्यास मूळ कारणावर उपचार करता येतात. संतुलित आहार, तणावमुक्त जीवनशैली आणि योग्य तोंडाची स्वच्छता राखल्यास तोंडाचे अल्सर टाळता येतात आणि तोंडाचे आरोग्य चांगले राहते.

जर एखाद्या व्यक्तीला दरमहा पुनरावृत्ती होत असेल तर. अल्सरबरोबरच तोंडातून हलके रक्त येते किंवा वजन कमी होणे हलकेच घेऊ नये. या लक्षणांव्यतिरिक्त, जर तोंडात फोड आला असेल आणि तो काही महिन्यांपासून बरा होत नसेल तर ते धोकादायकही असू शकते. अशा वेळी तोंडाचा कर्करोग होण्याचा धोका असतो. याशिवाय आतड्यांसंबंधी आजार, थायरॉईड किंवा साखरेमुळे देखील हे होऊ शकते. काही प्रकरणांमध्ये, एचआयव्ही विषाणूही अशी लक्षणे देतात, परंतु प्रत्येक बाबतीत असे करणे आवश्यक नाही. जर फोड वारंवार येत असतील किंवा बरे होण्यास जास्त वेळ लागत असेल तर ईएनटी तज्ञ किंवा दंतचिकित्सकांकडून तपासणी करणे महत्वाचे आहे.