सरकारने अचानक घेतला मोठा निर्णय, साखरेच्या भाववाढीनंतर आता…चार वर्षांनी काय घडलं?

केंद्र सरकारने गव्हाचे पीठ आणि मैदा व रवा यांसारख्या संबंधित उत्पादनांच्या निर्यातीवरील बंदी तात्काळ उठवली आहे. केंद्र सरकारने मे २०२२ मध्ये गव्हाच्या निर्यातीवर बंदी घालण्याचा निर्णय घेतला होता आणि या वर्षाच्या सुरुवातीला वार्षिक ५ दशलक्ष टनांची कमाल मर्यादा निश्चित करून निर्यात अंशतः पुन्हा सुरू केली होती. ऑगस्ट २०२२ मध्ये, सरकारने गव्हाचे पीठ आणि संबंधित उत्पादनांच्या निर्यातीवर बंदी घातली होती.

एका अधिकृत निवेदनानुसार, सरकारने गव्हाचे पीठ आणि संबंधित उत्पादनांसाठीच्या निर्यात धोरणात सुधारणा केली आहे आणि त्यांच्या परदेशातील निर्यातीवरील पूर्वीची बंदी उठवली आहे. गहू आणि पिठाच्या स्थानिक किमतींमध्ये मोठी वाढ झाल्यामुळे चार वर्षांपूर्वी ही बंदी घालण्यात आली होती. रशिया-युक्रेन संघर्षामुळे जागतिक किमती सुमारे ४० टक्क्यांनी वाढल्या होत्या. तेव्हा भारताने निर्यात वाढवली होती, ज्यामुळे देशांतर्गत किमतींमध्ये मोठी वाढ झाली.

युक्रेन युद्धामुळे काळ्या समुद्राच्या प्रदेशातील वाहतुकीवरही परिणाम झाला, कारण युक्रेन आणि रशियाकडून जहाजांना लक्ष्य केले जात होते. यामुळे मुख्य निर्यात हंगामात काळ्या समुद्रातून होणाऱ्या गव्हाच्या वाहतुकीत व्यत्यय आला. जगातील एकूण गव्हाच्या व्यापारापैकी सुमारे एक चतुर्थांश व्यापार या प्रदेशातून होतो. यामुळे भारतीय गव्हाची मागणी वाढली, परिणामी देशांतर्गत बाजारात गव्हाच्या किमती वाढल्या.

देशात अन्नसुरक्षा सुनिश्चित करण्यासाठी सरकारने मे २०२२ मध्ये गव्हाच्या निर्यातीवर बंदी घातली होती. व्यापाऱ्यांनी पिठाची निर्यात पुन्हा सुरू केली. त्यानंतर एप्रिल ते जुलै दरम्यान पिठाच्या निर्यातीत २००% वाढ झाली. याला प्रतिसाद म्हणून, सरकारने ऑगस्टमध्ये पीठ आणि संबंधित उत्पादनांच्या निर्यातीवरही बंदी घातली. आता, सरकारने पिठाच्या निर्यातीवरील बंदी उठवली आहे. या बदलामुळे २०२२ नंतर प्रथमच गव्हाचे पीठ आणि संबंधित उत्पादने निर्बंधांशिवाय निर्यात करणे शक्य झाले आहे.

या वर्षी फेब्रुवारीमध्ये, सरकारने सुधारित साठा उपलब्धतेचा हवाला देत, २.५ दशलक्ष मेट्रिक टन गहू आणि अतिरिक्त ५ लाख मेट्रिक टन गहू उत्पादनांच्या निर्यातीला परवानगी दिली. मे महिन्यात प्रसिद्ध झालेल्या आकडेवारीनुसार, भारताचे एकूण अन्नधान्य उत्पादन मागील वर्षाच्या ३५७.७३२ दशलक्ष टनांच्या तुलनेत २०२५-२६ मध्ये ५.३ टक्क्यांनी वाढून विक्रमी ३७६.५६३ दशलक्ष टनांपर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे. पीकनिहाय आकडेवारीनुसार, २०२५-२६ मध्ये तांदळाचे उत्पादन १५४.०२४ दशलक्ष टन होण्याचा अंदाज आहे, जे २०२४-२५ मधील १५०.१८४ दशलक्ष टनांपेक्षा ३.८४ दशलक्ष टनांनी अधिक आहे. गव्हाचे उत्पादन १२०.६५७ दशलक्ष टन होण्याचा अंदाज आहे, जे मागील वर्षाच्या ११७.९४५ दशलक्ष टनांच्या तुलनेत २.७१२ दशलक्ष टनांनी अधिक आहे.