होळीपूर्वी चंद्रग्रहण कोणत्या तारखेला दिसणार? काय काळजी घ्यावी जाणून घ्या

चंद्रग्रहण ही एक खगोलशास्त्रीय घटना आहे. मात्र ज्योतिषशास्त्रात याला विशेष महत्त्व आहे. 2026 मध्ये रंगांचा सण होळीपूर्वी वर्षातील पहिले चंद्रग्रहण होत आहे. हे ग्रहण वेगवेगळ्या देशांमध्ये वेगवेगळ्या वेळी दिसणार आहे. हे चंद्रग्रहण भारतातही दिसणार आहे. तथापि, त्याचा कालावधी लक्षणीयरीत्या कमी असेल. हे ग्रहण काही मिनिटांसाठी देशात दिसणार आहे. बीएचयूच्या ज्योतिष विभागाचे प्राध्यापक पंडित विनय पांडे यांनी सांगितले की, 3 मार्चला होणारे ग्रहण हे खंडग्रास चंद्रग्रहण आहे. हे ग्रहण दुपारी 3 वाजून 20 मिनिटांनी सुरू होत असून संध्याकाळी 6 वाजून 47 मिनिटांनी संपेल. मात्र, भारतात हे ग्रहण सायंकाळी 5 वाजून 59 मिनिटांनी चंद्रोदयापासून सुरू होईल आणि ते संध्याकाळी 6 वाजून 47 मिनिटांपर्यंत असेल. चंद्रग्रहणाच्या 9 तास आधी सूतक कालावधी सुरू होतो.

सूतक काळात मंदिरात अन्न शिजवण्यास आणि पूजा विधी करण्यास मनाई आहे. सूतक काळ सुरू होताच मंदिरांचे दरवाजेही बंद केले जातात. ग्रहणाच्या वेळी नामजप आणि तपश्चर्या यांना विशेष महत्त्व आहे, अशी धार्मिक श्रद्धा आहे. हिंदू धर्मामध्ये चंद्रग्रहणाला धार्मिक आणि आध्यात्मिक दृष्ट्या विशेष महत्त्व आहे. पौराणिक कथेनुसार समुद्रमंथनावेळी अमृतपान केलेल्या राहू-केतूने सूर्य आणि चंद्र यांना गिळण्याचा प्रयत्न केला, त्यामुळे ग्रहण होते असे मानले जाते. Rahu आणि Ketu यांचा उल्लेख पुराणांमध्ये आढळतो.

ग्रहणकाळ हा आध्यात्मिक साधनेसाठी शुभ मानला जातो, कारण या वेळी मंत्रजप, ध्यान आणि दान केल्यास त्याचे पुण्य अधिक मिळते अशी श्रद्धा आहे. चंद्रग्रहणाच्या वेळी काही धार्मिक आचार पाळले जातात. ग्रहण सुरू होण्यापूर्वी अन्न शिजवणे टाळले जाते. शिजवलेल्या अन्नावर तुळशीचे पान ठेवण्याची प्रथा आहे, कारण ते शुद्धतेचे प्रतीक मानले जाते. ग्रहणकाळात भोजन करणे टाळावे असे सांगितले जाते, विशेषतः गर्भवती महिलांनी अधिक काळजी घ्यावी अशी समजूत आहे. मात्र, यामागे वैज्ञानिकदृष्ट्या ठोस पुरावे नसल्याने आरोग्याच्या दृष्टीने आवश्यक असल्यास अन्न घेणे हरकत नाही. ग्रहणाच्या काळात स्नान, मंत्रजप आणि धार्मिक ग्रंथांचे पठण केले जाते. विशेषतः भगवत गीता किंवा रामायन यांचे वाचन पुण्यदायी मानले जाते. ग्रहण संपल्यानंतर स्नान करून घराची स्वच्छता करणे आणि देवपूजा करणे ही पारंपरिक पद्धत आहे. आजच्या काळात ग्रहण हे एक खगोलीय नैसर्गिक घटना असल्याचे विज्ञान सांगते. तरीही श्रद्धा आणि परंपरा जपत असताना अंधश्रद्धेला बळी न पडता विवेकाने वागणे महत्त्वाचे आहे.

धार्मिक भावना आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन यांचा समतोल राखणे हीच खरी काळजी ठरते. भारताव्यतिरिक्त हे चंद्रग्रहण पूर्व आशिया, ऑस्ट्रेलिया, पॅसिफिक महासागर, उत्तर अटलांटिक महासागर, पाकिस्तान, श्रीलंका, मालदीव, रशिया, कझाकिस्तान, अमेरिका, ब्राझील, ग्रीनलँड आणि अफगाणिस्तानमध्ये वेगवेगळ्या वेळी दिसणार आहे. चंद्रग्रहणानंतर गंगास्नान करावे. जर तुम्हाला गंगा नदीत स्नान करता येत नसेल तर घरातही बादलीमध्ये गंगेच्या पाण्याचे काही थेंब टाका. त्या पाण्याने आंघोळ करावी. गंगेत स्नान केल्यानंतर गरजूंनीही दान करावे. याशिवाय ग्रहणकाळात नामजप आणि तप देखील करावा. यामुळे मंत्रांची सिद्धी होते.

चंद्रग्रहणाचा थेट परिणाम सर्व १२ राशींवर होतो. काही राशींवरही याचा वाईट परिणाम होईल. हे ग्रहण मेष, कन्या आणि मकर राशींवर वाईट परिणाम करणारे आहे. मेष राशीच्या लोकांना मानसिक चिंता असेल. त्याच वेळी, कन्या राशीच्या लोकांना पैसे गमवावे लागण्याची शक्यता असते. जर आपण मकर राशीबद्दल बोललो तर या ग्रहणानंतर त्यांना आजाराची समस्या असेल. ग्रहण हा खगोलीय दृष्ट्या नैसर्गिक प्रकार असला तरी भारतीय परंपरेनुसार त्या काळात काही काळजी घेण्याची प्रथा आहे. श्रद्धा, आरोग्य आणि सुरक्षितता या तिन्ही दृष्टीने खालील गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात.

सूर्यग्रहणाच्या वेळी डोळ्यांची विशेष काळजी: सूर्याकडे थेट पाहणे अत्यंत धोकादायक असते. ग्रहणाच्या वेळीही डोळ्यांना इजा होऊ शकते. त्यामुळे केवळ प्रमाणित सोलर फिल्टर किंवा विशेष ग्रहण चष्म्यांचा वापर करावा. साधे गॉगल्स, एक्स-रे फिल्म किंवा पाण्यातील प्रतिबिंब वापरणे सुरक्षित नाही.

अन्नाबाबत पारंपरिक काळजी: ग्रहण सुरू होण्यापूर्वी अन्न न शिजवणे किंवा ग्रहणकाळात अन्न न खाणे अशी परंपरा आहे. शिजवलेल्या अन्नावर तुळशीचे पान ठेवण्याची प्रथा आहे. तथापि, लहान मुले, वृद्ध, आजारी व्यक्ती आणि गर्भवती महिलांनी आरोग्याच्या दृष्टीने वेळेवर आहार घ्यावा. वैद्यकीय गरज असल्यास अन्न टाळू नये.

गर्भवती महिलांसाठी सूचना: परंपरेनुसार गर्भवती महिलांनी धारदार वस्तू वापरणे किंवा बाहेर जाणे टाळावे असे सांगितले जाते. मात्र याला ठोस वैज्ञानिक आधार नाही. तरीही सुरक्षिततेसाठी अनावश्यक बाहेर पडणे टाळणे आणि विश्रांती घेणे योग्य ठरते.

धार्मिक आचरण: अनेकजण ग्रहणकाळात मंत्रजप, ध्यान आणि प्रार्थना करतात. Rahu आणि Ketu यांच्या संदर्भातील कथा पुराणांत आढळतात. तसेच Bhagavad Gita पठण किंवा दानधर्म करणे पुण्यकारक मानले जाते.

स्वच्छता: ग्रहण संपल्यानंतर स्नान करणे, घर स्वच्छ करणे आणि देवपूजा करणे ही पारंपरिक पद्धत आहे.