Makar Sankranti 2026 : सुगड पूजन कधी आणि कसे करावे? जाणून घ्या शुभ मुहूर्त, साहित्य आणि शास्त्रोक्त विधी

भारतीय संस्कृतीत मकर संक्रांतीच्या सणाला विशेष महत्त्व आहे. या दिवशी सूर्याचा धनू राशीतून मकर राशीत प्रवेश होतो ज्याला उत्तरायण असेही म्हटले जाते. महाराष्ट्रात संक्रांतीच्या दिवशी सुवासिनींद्वारे सुगड पूजन करण्याची प्राचीन परंपरा आहे. निसर्गाप्रती कृतज्ञता व्यक्त करणारा हा विधी मानला जातो. यंदा सुगड पूजन कसा आणि कधी करावा, याबद्दलची सविस्तर माहिती आपण जाणून घेऊया.

सुगड पूजन म्हणजे काय?

सुगड हा शब्द सुघट या संस्कृत शब्दापासून आला आहे, ज्याचा अर्थ चांगल्या प्रकारे घडवलेला मातीचा घट असा होतो. आपली संस्कृती कृषीप्रधान आहे. नवीन पीक हाती आल्यानंतर त्याचा आनंद साजरा करण्यासाठी आणि ते पीक देणाऱ्या धरणीमातेचे आभार मानण्यासाठी सुगड पूजन केले जाते. सुगड हे सुबत्तेचे आणि नवीन जीवनाचे प्रतीक मानले जाते.

सुगड पूजन मुहूर्त 2026

यावर्षी सूर्य मकर राशीत प्रवेश करत असताना खालील वेळा महत्त्वाच्या आहेत:

मकर संक्रांत तारीख: बुधवार 14 जानेवारी 2026

पुण्यकाळ : सकाळी 7.15 ते सायंकाळी 5.45 पर्यंत (पूजेसाठी सर्वोत्तम वेळ).

महापुण्यकाळ: सकाळी 7.15 ते सकाळी 9.00 पर्यंत (या काळात पूजा करणे अत्यंत शुभ)

सुगड पूजेसाठी लागणारे साहित्य

१. पाच सुगडे: दोन मोठी आणि तीन छोटी (काही ठिकाणी पाचही सारखी असतात). २. कृषी धान्य: नवीन गहू, हरभऱ्याचे डहाळे (पेंढे), ओले शेंगदाणे, गाजर, ऊसाची कांडके, आणि बोरं. ३. सौभाग्य अलंकार: हळद-कुंकू, काळी पोत, फणी, आरसा, काजळ. ४. पूजा साहित्य: विड्याची पाने, सुपारी, नाणी, गुलाल, अक्षता, अत्तर, धूप आणि दिवा. ५. नैवेद्य: तिळगुळ, हलवा आणि गुळाची पोळी.

अशी करा शास्त्रोक्त पूजा

• सुगड तयार करणे: पूजेच्या आदल्या दिवशी मातीची सुगड स्वच्छ धुवून त्यांना वाळवून घ्या. त्यावर हळदीच्या सहाय्याने स्वस्तिक किंवा उभ्या पाच रेषा काढाव्यात.
• मांडणी: घरातील देवघरासमोर किंवा पवित्र जागी पाट मांडावा. पाटाभोवती रांगोळी काढून त्यावर तांदळाची रास ठेवावी. त्या राशीवर सुगडांची मांडणी करावी.
• भरणे: सुगडांमध्ये प्रथम तीळ-गुळ टाकावे. त्यानंतर त्यात हरभरा, बोरं, गाजर, ऊस आणि गव्हाच्या लोंब्या भराव्यात. वरून एक छोटी पणती किंवा छोटे सुगड झाकण म्हणून ठेवावे.
• अभिषेक व पूजन: सर्व सुगडांना गंध, फुले आणि अक्षता वाहाव्यात. पांढरा कापूस किंवा दोरा (वस्त्र) प्रत्येक सुगडाला गुंडाळावा.
• अखंड सौभाग्य प्रार्थना: यावेळी “हे लक्ष्मी माते, माझ्या घरात धन-धान्याची कमतरता भासू देऊ नकोस आणि माझे सौभाग्य अखंड राहू दे,” अशी प्रार्थना करावी.
• वाण लुटणे: पूजेनंतर शेजारील सुवासिनींना घरी बोलावून त्यांना वाण दिले जाते. वाण देताना तिळगुळ घ्या आणि गोड गोड बोला म्हटले जाते.

(डिस्क्लेमर : या बातमीमध्ये दिलेली माहिती सामान्य धार्मिक श्रद्धा आणि पंचांगावर आधारित आहे. या माहितीची अचूकता किंवा पूर्णतेबद्दल आम्ही कोणतीही हमी देत नाही. कोणत्याही विधी किंवा मुहूर्ताबाबत अधिक माहितीसाठी आपण आपल्या भागातील पुरोहित किंवा तज्ज्ञ ज्योतिषांचा सल्ला घ्यावा)