एकादशी व्रत म्हणजे काय? दर महिन्याला दोनदा हे व्रत का केले जाते? जाणून घ्या यामागचे कारण, त्यांचे महत्त्व
एकादशीचे व्रताच्या दिवशी भगवान विष्णूची पूजा केली जाते. यामुळे पापे नष्ट होतात आणि पुण्य मिळते. मात्र एकादशीचे उपवास महिन्यातून दोनदा केले जातात. अशाप्रकारे वर्षात 24 एकादशीचे उपवास असतात. तर आपण आजच्या लेखात महिन्याला दोनदा एकादशी व्रत का केले जाते? आणि या व्रताचे महत्त्व काय ते जाणून घेऊयात.
एकादशी व्रत हे भगवान विष्णूंच्या उपासनेशी आणि भक्तीशी संबंधित व्रत आहे. दर महिन्याला दोनदा हे व्रत केले जाते. तर एकादशीच्या दिवशी आपल्यापैकी अनेकजण हे उपवास करतात आणि विधीपूर्वक भगवान विष्णूची पूजा करतात. तसेच या दिवशी भगवान विष्णूंना त्यांचे आवडते नैवेद्य अर्पण करून विधीवत एकादशी व्रताची कथा वाचली जाते. दुसऱ्या दिवशी सकाळी दानधर्मानंतर उपवास सोडून उपवास पूर्ण केला जातो. दरवर्षी 24 ते 26 एकादशी व्रत केले जातात. तर बहुतेकांच्या मनात हाच प्रश्न असतो की महिन्याला दोन एकादशी व्रत कसे काय केले जातात? चला तर मग आजच्या लेखात आपण जाणून घेऊया एकादशी व्रत म्हणजे काय? महिन्यातून दोनदा एकादशी का येते? एकादशी व्रताचे महत्त्व काय आहे?
एकादशी व्रत म्हणजे काय?
कॅलेंडरनुसार एकादशीला येणारी तिथी ही प्रतिपदेपासून चतुर्दशीपर्यंत महिन्यातून दोनदा येतात. त्यानंतर अमावस्या आणि पौर्णिमा 15 व्या दिवशी येतात. एकादशीचे प्रतिनिधीत्व करण्यासोबतच विश्वाचे रक्षक करणारे देवता भगवान विष्णू आहेत. त्यांच्या कृपेने सर्व प्राणीमात्रांचे रक्षण होते. भगवान विष्णूची पूजा करणारे भक्त एकादशीला उपवास आणि प्रार्थना करून हरीचा आशीर्वाद घेतात. याला एकादशी व्रत म्हणतात.
महिन्यातून दोनदा एकादशीचे व्रत का केले जाते?
कॅलेंडरनुसार, प्रत्येक महिन्याचे दोन टप्पे असतात. प्रतिपदेपासून अमावस्येपर्यंतचा एक पहिल्या टप्प्याला कृष्ण पक्ष म्हणतात, तर अमावस्येनंतर प्रतिपदेपासून पौर्णिमेपर्यंतच्या टप्प्याला शुक्ल पक्ष म्हणतात. या दोन्ही टप्प्यांचा मिळून एक महिना बनतो. प्रत्येक टप्प्यात एक एकादशी असते: कृष्ण पक्षात एक एकादशी आणि शुक्ल पक्षात एक एकादशी. परिणामी एका महिन्यात दोन एकादशी व्रत केले जातात.
प्रत्येक एकादशीला वेगवेगळी नावे
प्रत्येक महिन्यात येणाऱ्या एकादशी व्रतांना वेगवेगळी नावे आहेत. जसे की सध्या चैत्र महिन्यातील कृष्ण पक्ष चालू आहे, म्हणून चैत्र कृष्ण एकादशीला पापमोचनी एकादशी म्हणतात, जी रविवार 15 मार्च रोजी येते. चैत्र शुक्ल एकादशीला कामदा एकादशी म्हणतात. प्रत्येक एकादशीचे स्वतःचे विशेष महत्त्व आहे.
एकादशी व्रतांची नावे
- षट्ठीला एकादशी
- जया एकादशी
- विजया एकादशी
- आमलकी एकादशी
- पापमोचनी एकादशी
- कामदा एकादशी
- वरुथिनी एकादशी
- मोहिनी एकादशी
- अपरा एकादशी
- पद्मिनी एकादशी
- परम एकादशी
- निर्जला एकादशी
- योगिनी एकादशी
- देवशयनी एकादशी
- कामिका एकादशी
- श्रावण पुत्रदा एकादशी
- अजा एकादशी
- परिवर्तिनी एकादशी
- इंदिरा एकादशी
- पापंकुशा एकादशी
- रमा एकादशी
- देवउत्थान एकादशी
- उत्पन्न एकादशी
- मोक्षदा एकादशी
एकादशी व्रताचे महत्त्व
एकादशीचे व्रत केल्याने व्यक्तीचे पाप नष्ट होतात आणि त्याला पुण्य मिळते.
भगवान विष्णूंच्या कृपेने मोक्ष मिळतो.
आत्म्याला भगवान विष्णूच्या चरणी स्थान मिळते आणि तो जन्म आणि मृत्यूच्या बंधनातून मुक्त होतो.
पिशाच्च योनीतून मुक्तता, पूर्वजांचे कल्याण इत्यादींसाठी एकादशी व्रत देखील पाळले जाते.
(डिस्क्लेमर : वरील माहिती उपलब्ध स्रोतावरून देण्यात आलेली आहे. याच्या तथ्यांबद्दल आम्ही कुठलाही दावा करीत नाही, तसेच अंधश्रद्धेला दुजोरा देत नाही)
