जास्त पाणी प्यायल्यामुळे आरोग्याला काय नुकसान होते?

बऱ्याचदा सल्ला दिला जातो की जास्त पाणी पिणे आरोग्यासाठी चांगले आहे, कारण ते शरीर हायड्रेटेड ठेवते, त्वचा सुधारते आणि शरीरातून विषारी पदार्थ काढून टाकण्यास मदत करते. परंतु आपल्याला माहित आहे काय की जास्त पाणी पिण्यामुळे आपल्या आरोग्यावरही नकारात्मक परिणाम होऊ शकतो? होय, कोणत्याही गोष्टीचा अतिरेक हानिकारक असू शकतो. जेव्हा आपण शरीराच्या गरजेपेक्षा जास्त पाणी पितो तेव्हा ते शरीराचे इलेक्ट्रोलाइट संतुलन बिघडवू शकते. विशेषतः, सोडियमची पातळी कमी असू शकते, ज्याला वैद्यकीय भाषेत हायपोनाट्रेमिया म्हणतात. सामान्यत: लोक असा विचार करून जास्त पाणी पितात की यामुळे शरीर निरोगी होईल, परंतु प्रत्येक व्यक्तीच्या पाण्याची गरज वेगळी असते, जी त्यांचे वय, हंगाम, शारीरिक क्रियाकलाप आणि आरोग्यावर अवलंबून असते.

जास्त पाणी पिण्यामुळे शरीर काय संकेत देते, जे ओळखून आपण पाण्याचे प्रमाण कमी करू शकता. आहारतज्ज्ञ गीतिका चोप्रा सांगतात की आपण किती पाणी प्यावे? हे पूर्णपणे वय, वजन आणि आरोग्यावर अवलंबून असते. लोकांना दररोज ८ ग्लास पाणी पिण्याचा सल्ला दिला जातो. पण 8 ग्लास पाणी प्रत्येकासाठी पुरेसे नाही. काहींसाठी, ते खूप जास्त असू शकते आणि इतरांसाठी ते कमी असू शकते. पबमेडच्या मते, लोक सहसा दिवसाला 2.7 लिटर पाणी पितात. ज्यामध्ये २.१ लिटर पेय आणि बाकी खाण्यातून मिळतात

त्याच वेळी, काही अभ्यासांमध्ये, उर्वरित द्रव म्हणजेच अन्न आणि पेय उपलब्ध असल्यास 4 ते 6 कप पाणी पुरेसे असू शकते. त्याच वेळी, काही संशोधनात असे दिसून आले आहे की पुरुषांना 3.7 लिटर आणि महिलांना 2.7 लिटर पाण्याची आवश्यकता आहे. म्हणजेच, हे एकत्र ठेवण्यासाठी, किती पाणी प्यावे हे पूर्णपणे आरोग्य, वय, लिंग आणि वजन यावर अवलंबून असते. जास्त पाणी प्यायल्यामुळे आरोग्यावरही प्रतिकूल परिणाम होऊ शकतात, जरी पाणी सामान्यतः शरीरासाठी आवश्यक असले तरी त्याचे अति प्रमाण हानीकारक ठरते.

पाण्याचे प्रमाण संतुलित राहणे महत्त्वाचे

शरीरात पाण्याचे प्रमाण संतुलित राहणे महत्त्वाचे असते, कारण पाणी इलेक्ट्रोलाइट्स, म्हणजे सोडियम, पोटॅशियम, कॅल्शियम आणि मॅग्नेशियम यांचे संतुलन राखण्यास मदत करते. परंतु खूप पाणी प्याल्यास शरीरातील सोडियमचे प्रमाण अत्यंत कमी होऊ शकते, ज्याला हायपोनेट्रेमिया (Hyponatremia) असे म्हणतात. या स्थितीत मेंदू सुजून येतो आणि डोकेदुखी, उलट्या, चक्कर येणे, दुर्बलता आणि गंभीर परिस्थितीत मेंदूचे गंभीर नुकसान होऊ शकते. जास्त पाणी प्याल्यामुळे किडनीवरही ताण येतो. किडनीला पाणी पचवण्याचा अधिक काम करावा लागतो, ज्यामुळे त्यांची कार्यक्षमता कमी होऊ शकते. तसेच, वारंवार आणि मोठ्या प्रमाणात मूत्रास जावे लागल्यामुळे शरीरातील आवश्यक खनिजे कमी होऊ शकतात. काही लोकांमध्ये खूप पाणी प्याल्यामुळे हृदयावर ताण पडतो, कारण रक्तातील द्रवपदार्थांचे प्रमाण अचानक वाढते.

अति पाण्याचे धोके टाळता येतात

याशिवाय, अति पाणी पिण्यामुळे शरीरात सूज येऊ शकते, विशेषतः हात, पाय आणि चेहऱ्यावर. अत्यंत गंभीर परिस्थितीत, जास्त पाण्यामुळे मेंदू सुजून येणे, होश गमावणे किंवा प्राणसंकट निर्माण होणे ही समस्या देखील उद्भवू शकते. सारांशतः, पाणी शरीरासाठी अत्यंत आवश्यक असले तरी दिवसातून ८-१० ग्लास किंवा वैयक्तिक गरजेनुसार पाणी प्यावे. शरीरातील तृष्णा आणि मूत्राचे प्रमाण या संकेतांकडे लक्ष दिल्यास अति पाण्याचे धोके टाळता येतात. संतुलित पाणी पिणे, इलेक्ट्रोलाइट्सचे संतुलन राखणे आणि आरोग्याची काळजी घेणे हेच शरीरासाठी सर्वोत्तम उपाय आहेत.

जेव्हा आपण जास्त पाणी पिता तेव्हा शरीरात ही लक्षणे दिसतात

डोकेदुखी आणि जडपणा जाणवणे- ओव्हरहायड्रेशनच्या घटनेत, शरीरातील सोडियमची पातळी कमी होऊ शकते, ज्यामुळे डोकेदुखी, चक्कर येणे आणि डोके जडपणा जाणवतो. बर् याच वेळा लोक थकवा म्हणून त्याकडे दुर्लक्ष करतात, तर ते जास्त पाणी पिण्याचे लक्षण असू शकते.

मळमळणे आणि उलट्या – जेव्हा शरीरात पाण्याचे प्रमाण जास्त होते तेव्हा पोटात अस्वस्थता येते. यामुळे मळमळ किंवा उलट्यांची भावना उद्भवू शकते. पाण्याचे संतुलन बिघडले आहे हे सांगण्याचा हा शरीराचा एक मार्ग आहे.

हात पायात सूज येणे – जास्त पाणी पिण्यामुळे शरीराच्या इलेक्ट्रोलाइट्सचे संतुलन बिघडू शकते, ज्यामुळे हात, पाय किंवा ओठांमध्ये सौम्य सूज येऊ शकते. हे सूचित करते की शरीर अतिरिक्त पाणी योग्यरित्या हाताळण्यास सक्षम नाही.

वारंवार लघवी होणे – जर आपण नेहमीपेक्षा जास्त वेळा लघवी करणार असाल तर हे लक्षण असू शकते की आपण आपल्या गरजेपेक्षा जास्त पाणी पीत आहात. सामान्यत: दिवसातून 6 ते 8 वेळा लघवी करणे सामान्य मानले जाते, परंतु जर ही संख्या खूप वाढली आणि मूत्र अगदी स्वच्छ (पाण्यासारखे) असेल तर समजून घ्या की शरीरात जास्त पाणी आहे.