मोबाईलच्या अति वापराचे दुष्परिणाम, आयुर्वेदिक उपचार काय?

बऱ्याचंवेळा स्क्रीनवर सतत काम केल्यामुळे किंवा मोबाईलच्या जास्त वापरामुळे डोकेदुखीची समस्या उद्भवते, परंतु प्रत्येक डोकेदुखी स्क्रीनच्या दीर्घ वापरामुळे होत नाही. काही लोकांना सकाळी उठताच डोके जड होते आणि भुवयांजवळ वेदना होतात, यामागचे कारण म्हणजे अपूर्ण झोप आणि त्याचा परिणाम होणारा न्यूरो-हार्मोनल असंतुलन. विज्ञान असे गृहीत धरते की डोळ्यांच्या वरील भुवयांचे क्षेत्र फ्रंटल सायनस आणि ट्रायजेमिनल मज्जातंतूशी जोडलेले आहे. जेव्हा झोप पूर्ण होत नाही, तेव्हा भुवयांच्या मध्यभागी तीव्र वेदना होतात, ज्यामुळे मेंदूत उपस्थित सेरोटोनिन आणि मेलाटोनिन हार्मोन्सचे संतुलन देखील बिघडते, ज्यामुळे डोकेदुखीसह डोळ्याच्या स्नायूंवरील ताण वाढतो. मोबाईलचा जास्त वापर केल्यामुळे डोकेदुखीची समस्या उद्भवू शकते.

सर्वप्रथम, सतत स्क्रीनकडे पाहिल्यामुळे डोळ्यांवर ताण येतो. मोबाईलच्या स्क्रीनमधून निघणारा निळा प्रकाश (ब्लू लाईट) डोळ्यांना त्रास देतो आणि त्यामुळे डोके जड वाटू लागते. लहान अक्षरे, तेजस्वी प्रकाश आणि दीर्घकाळ एकाच बिंदूकडे पाहणे यामुळे डोळ्यांचे स्नायू थकतात, ज्याचा परिणाम डोकेदुखीत होतो. दुसरे म्हणजे, मोबाईल वापरताना मान खाली झुकवून बसण्याची सवय असते. या चुकीच्या स्थितीमुळे मान आणि खांद्यांवर ताण येतो. हा ताण हळूहळू डोक्यापर्यंत पोहोचतो आणि ताणतणावामुळे डोकेदुखी निर्माण होते.

जेव्हा शरीरात वात वाढते तेव्हा काय होते?

त्याच वेळी, आयुर्वेदात हे शरीरातील वात वाढणे आणि झोपेच्या कमतरतेशी जोडले गेले आहे. जेव्हा शरीरात वात वाढते तेव्हा झोपेवर परिणाम होतो आणि झोपेचा अभाव संपूर्ण मज्जासंस्थेवर परिणाम करतो, ज्यामुळे डोकेदुखी आणि डोळे दुखणे आणि जडपणा देखील होतो. आयुर्वेदात या समस्येशी संबंधित अनेक सोप्या उपायांचा उल्लेख करण्यात आला आहे. याशिवाय, रात्री उशिरापर्यंत मोबाईल वापरल्यामुळे झोप अपुरी राहते. अपुरी झोप आणि मानसिक थकवा हे देखील डोकेदुखीचे महत्त्वाचे कारण आहेत. त्यामुळे मोबाईलचा वापर मर्यादित ठेवणे, योग्य प्रकाशात वापरणे आणि मध्ये मध्ये विश्रांती घेणे आवश्यक आहे. पहिली म्हणजे नस्य पद्धत. या पद्धतीत रात्री झोपण्यापूर्वी देसी तुपाचे काही थेंब नाकात टाका. यामुळे नाकाचा कोरडेपणा कमी होतो आणि श्वास घेण्यास त्रास कमी होतो. दुसरे आहे तळव्याची मालिश. तळपायांवर अनेक प्रेशर पॉईंट्स असतात जे शरीराला अनेक फायदे मिळवून देतात आणि झोपायला मदत करतात. दिवसभर थकवा कमी करण्यासाठी आणि विषारी पदार्थ बाहेर टाकण्यासाठी रात्री तळपायांची मालिश करणे फायदेशीर ठरेल. ब्राह्मी किंवा जटामांसीच्या सेवनानेही डोकेदुखीपासून आराम मिळतो . याचे सेवन केल्याने मन शांत राहते आणि झोपही सहज आणि चांगल्या मार्गाने येते. मोबाईलचा अतिरेक वापर केल्यामुळे शरीरावर विविध प्रकारच्या समस्या निर्माण होऊ शकतात. सर्वप्रथम, डोळ्यांवर त्याचा मोठा परिणाम होतो. सतत स्क्रीनकडे पाहिल्यामुळे डोळ्यांना कोरडेपणा, जळजळ, धूसर दिसणे आणि डोकेदुखी यांसारख्या तक्रारी उद्भवतात. मोबाईलमधून येणारा निळा प्रकाश झोपेच्या चक्रावर परिणाम करतो, त्यामुळे रात्री नीट झोप लागत नाही. अपुरी झोप झाल्यास शरीर थकलेले राहते आणि रोगप्रतिकारक शक्ती कमी होऊ शकते.

दुसरी महत्त्वाची समस्या म्हणजे मान, पाठ आणि खांद्यांमध्ये होणारा त्रास. मोबाईल वापरताना आपण बराच वेळ मान खाली झुकवून बसतो. या चुकीच्या स्थितीमुळे मानेला ताण येतो, ज्याला “टेक्स्ट नेक” असे म्हणतात. यामुळे मानदुखी, पाठदुखी आणि खांदेदुखी वाढते. दीर्घकाळ अशी स्थिती राहिल्यास मणक्यांवरही परिणाम होऊ शकतो. याशिवाय, सतत बसून मोबाईल वापरल्यामुळे शारीरिक हालचाल कमी होते, ज्यामुळे वजन वाढणे, लठ्ठपणा आणि स्नायू कमकुवत होणे यांसारख्या समस्या उद्भवतात. तसेच, मोबाईलचा जास्त वापर मानसिक आरोग्यावरही परिणाम करतो. सतत सोशल मीडियाचा वापर केल्यामुळे तणाव, चिंता आणि चिडचिड वाढू शकते. मोबाईलचे व्यसन लागल्यास लक्ष केंद्रीत करण्याची क्षमता कमी होते. काही संशोधनांनुसार, दीर्घकाळ मोबाईल कानाजवळ धरून बोलल्यास कानात उष्णता जाणवणे किंवा अस्वस्थता जाणवू शकते. त्यामुळे मोबाईलचा वापर मर्यादित ठेवणे, योग्य बसण्याची पद्धत ठेवणे, स्क्रीनपासून विश्रांती घेणे आणि नियमित व्यायाम करणे अत्यंत आवश्यक आहे. संतुलित वापर केल्यास या समस्या टाळता येऊ शकतात. यासोबतच त्रिफळाच्या पाण्याने डोळे धुण्यानेही आराम मिळेल. यासाठी त्रिफळा थंड पाण्यात मिसळून धुल्यास डोळ्यांचा थकवा कमी होतो. हळद, काळी मिरी आणि जायफळ दूध रात्री झोप येण्यास मदत करते आणि मेंदूला शांत करण्यास देखील मदत करते. रात्रीच्या वेळी याचे सेवन केल्याने शरीर आणि मनाला शांती मिळते आणि शरीरालाही ऊर्जा मिळते.