भात बनवण्यापूर्वी तांदूळ भिजवणे योग्य की अयोग्य ? जाणून घ्या तज्ञ काय म्हणतात?
शिजवण्यापूर्वी तांदूळ काही काळ पाण्यात भिजवून ठेवणे आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे की नाही याची माहिती या लेखात आपण घेणार आहोत.
बहुतेक भारतीयांच्या आहारात नक्कीच भात असतो. अनेक राज्यांमध्ये लोक सकाळी आणि संध्याकाळी भात खाणे पसंत करतात. तांदूळ हलका, पचण्याजोगा आणि ऊर्जा देणारा अन्न मानला जातो. बरेच लोक तांदूळ बनवण्यापूर्वी काही वेळ पाण्यात भिजवून ठेवतात, तर काही लोक तांदूळ धुवून लगेच उकळतात. आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते, शिजवण्यापूर्वी तांदूळ काही काळ पाण्यात भिजवून ठेवणे आवश्यक आहे. यामुळे तांदळाचे पौष्टिक मूल्य वाढते आणि ते सहज पचते. याशिवाय तांदूळ भिजवणे अनेक प्रकारे फायदेशीर आहे. तज्ज्ञांच्या मते, तांदूळ नैसर्गिकरित्या फायटिक ऍसिड नावाच्या मूलद्रव्यात आढळतो. हे एक पोषक विरोधी आहे जे शरीरात लोह, जस्त आणि कॅल्शियम सारख्या आवश्यक खनिजांचे शोषण व्यत्यय आणू शकते.
जेव्हा तांदूळ भिजवल्याशिवाय थेट शिजवला जातो तेव्हा हा घटक मोठ्या प्रमाणात अबाधित राहतो. तांदूळ काही काळ पाण्यात भिजवून ठेवल्यास फायटिक ऍसिडची पातळी कमी होते. यामुळे शरीराला आवश्यक पोषकद्रव्ये चांगल्या प्रकारे मिळू शकतात. ज्यांना लोह किंवा जस्तची कमतरता आहे त्यांच्यासाठी हे विशेषतः फायदेशीर आहे. यूएस नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिनच्या संशोधनानुसार, तांदूळ भिजवण्यामुळे त्याची चव आणि पोत देखील सुधारते. भिजवलेला तांदूळ लवकर शिजतो आणि मऊ होतो.
भिजवलेला तांदूळ केवळ अन्न चवदारच बनवत नाही तर गॅस किंवा जडपणा यासारख्या पाचक समस्या देखील कमी करू शकते. भिजवण्याच्या प्रक्रियेदरम्यान, तांदळामध्ये असलेले काही एंजाइम सक्रिय होतात, जे कर्बोदकांमधे साध्या स्वरूपात तोडण्यास मदत करतात. यामुळे शरीराला त्यांचे पचन करणे आणि त्यांना उर्जेमध्ये रूपांतरित करणे सोपे होते. तांदूळ भिजवल्याने त्याचा ग्लाइसेमिक इंडेक्स कमी होतो. जेव्हा तांदूळ भिजवला जातो आणि वाजवी वेळ शिजवला जातो तेव्हा ते शरीरात हळूहळू साखर सोडते. यामुळे रक्तातील साखरेची पातळी अचानक वाढत नाही. मधुमेहाने ग्रस्त लोकांसाठी ही पद्धत विशेषतः फायदेशीर ठरू शकते.
पांढरा तांदूळ 15 ते 20 मिनिटे, बासमती तांदूळ 20 ते 30 मिनिटे, तपकिरी तांदूळ 6 ते 8 तास आणि संपूर्ण धान्य तांदूळ 8 ते 12 तास भिजवून ठेवणे योग्य मानले जाते. तांदूळ भिजवण्यापूर्वी दोन ते तीन वेळा स्वच्छ पाण्याने धुणे देखील आवश्यक आहे. तथापि, हे लक्षात ठेवा की पांढरा तांदूळ जास्त काळ पाण्यात सोडणे योग्य नाही. दीर्घकाळ भिजवण्यामुळे त्यात असलेले काही पाण्यात विरघळणारे जीवनसत्त्वे आणि खनिजे गळती होऊ शकतात, ज्यामुळे पौष्टिकतेत घट होते. म्हणून, प्रत्येक प्रकारच्या तांदळासाठी भिजवण्याची वेळ संतुलित आणि योग्य असावी. ह्याचा जास्तीत जास्त फायदा योग्य वेळ आणि पद्धतीचा अवलंब करूनच मिळू शकतो . तांदूळ भिजवण्याची आणि शिजवण्याची सवय आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे यावर आयुर्वेद आणि आधुनिक विज्ञान दोघेही सहमत आहेत. हे पचन गुळगुळीत करते, पौष्टिक शोषण सुधारते आणि रक्तातील साखर नियंत्रणात ठेवण्यास मदत करते. ही छोटीशी सवय आरोग्याच्या मोठ्या समस्या टाळू शकते.
भात हा आपल्या दैनंदिन आहारातील एक महत्त्वाचा घटक आहे. विशेषतः India सारख्या देशांमध्ये भात मुख्य अन्न म्हणून खाल्ला जातो. योग्य प्रमाणात आणि संतुलित आहारासोबत भात खाल्ल्यास त्याचे अनेक आरोग्यदायी फायदे मिळतात. सर्वप्रथम, भात हा उर्जेचा उत्तम स्रोत आहे. त्यामध्ये कार्बोहायड्रेट्स मुबलक प्रमाणात असतात, जे शरीराला त्वरित ऊर्जा देतात. त्यामुळे मेहनतीचे काम करणारे, खेळाडू किंवा वाढत्या वयातील मुलांसाठी भात उपयुक्त ठरतो. पांढऱ्या भाताच्या तुलनेत ब्राउन राईस (तांबडा भात) अधिक पौष्टिक असतो, कारण त्यामध्ये तंतुमय पदार्थ (फायबर), जीवनसत्त्वे आणि खनिजे जास्त प्रमाणात असतात. भात पचायला हलका असल्यामुळे तो पचनसंस्थेसाठी चांगला मानला जातो. अतिसार, अॅसिडिटी किंवा पोटाच्या तक्रारींमध्ये साधा भात आणि वरण/मठ्ठा खाण्याचा सल्ला दिला जातो. भात ग्लूटेनमुक्त (gluten-free) असल्यामुळे ज्यांना गहू चालत नाही किंवा ज्यांना Celiac disease आहे, त्यांच्यासाठी भात सुरक्षित पर्याय आहे.
तांबडा भात रक्तदाबावर उपाय
तांबड्या भातामध्ये अँटीऑक्सिडंट्स, मॅग्नेशियम आणि बी-समूहातील जीवनसत्त्वे असतात. हे घटक हृदयाच्या आरोग्यासाठी उपयुक्त ठरतात. योग्य प्रमाणात भात खाल्ल्यास रक्तदाब नियंत्रणात ठेवण्यास मदत होते. फायबरयुक्त भातामुळे बद्धकोष्ठता कमी होते आणि पचन सुधारते. भातामध्ये सोडियम कमी प्रमाणात असल्यामुळे तो रक्तदाब असणाऱ्या व्यक्तींना फायदेशीर ठरतो. तसेच, तो शरीरातील पाण्याचे संतुलन राखण्यास मदत करतो. भात आणि डाळ, कडधान्ये किंवा भाज्यांसोबत खाल्ल्यास प्रथिने, जीवनसत्त्वे आणि खनिजे यांचा समतोल साधता येतो. तथापि, भाताचे अति सेवन केल्यास वजन वाढू शकते, कारण तो कार्बोहायड्रेटयुक्त आहे. त्यामुळे प्रमाण महत्त्वाचे आहे. संतुलित आहार, नियमित व्यायाम आणि विविध अन्नघटकांचा समावेश केल्यास भात हा आरोग्यदायी आणि पोषक आहाराचा भाग ठरू शकतो.
