युद्धात अणुबॉम्बपासून वाचवणार हा एक पदार्थ, सगळे देश खरेदीसाठी तुटून पडले; जाणून घ्या नेमकं महत्त्व काय?

इराणवर अमेरिका आणि इस्रायलच्या हल्ल्यानंतर पर्शियन गल्फमधील परिस्थिती सतत बिघडत चालली आहे. यामुळे जगभरात तिसऱ्या महायुद्धाच्या (World War 3) अफवा पसरल्या आहेत आणि लोकांच्या मनात अणुबॉम्ब हल्ल्याचा भीती वाढली आहे. याचा परिणाम म्हणून अनेक देशांमध्ये पोटॅशियम आयोडाइड (Potassium Iodide – KI) ची मागणी प्रचंड वाढली आहे. असं मानलं जातं की हे औषध अणुबॉम्ब हल्ल्यानंतर होणाऱ्या रेडिएशनपासून संरक्षण देऊ शकते. पण खरंच असे औषध आहे का? आणि ती किती प्रभावी आहे? चला जाणून घेऊया.

अणुबॉम्ब हल्ल्यात काय होतं?

जागतिक आरोग्य संघटने (WHO) च्या अहवालानुसार, अणु अपघात किंवा हल्ल्याच्या वेळी वातावरणात रेडियोएक्टिव आयोडीन (Radioactive Iodine) पसरू शकतो. हा हवेतून, माती, पाणी, अन्न आणि इतर वस्तूंमध्ये दूषित होऊ शकतो. तो त्वचेवर किंवा कपड्यांवर चिकटू शकतो, ज्यामुळे बाह्य रेडिएशनचा धोका निर्माण होतो. त्वचेवर लागलेला असा पदार्थ गरम पाणी आणि साबणाने धुऊन बऱ्याच प्रमाणात काढता येतो.

पण खरा मोठा धोका असतो जेव्हा रेडियोएक्टिव आयोडीन श्वासाद्वारे शरीरात जातो किंवा दूषित अन्न-पाण्याद्वारे आत जातो. शरीरात गेल्यानंतर तो थायरॉइड ग्रंथीमध्ये (Thyroid Gland) जमा होतो. कारण मानवी शरीर नैसर्गिकरित्या आयोडीन थायरॉइडमध्ये गोळा करतो. मग तो सामान्य आयोडीन असो वा रेडियोएक्टिव आयोडीन.

कोणते औषध उपयुक्त ठरू शकते?

WHO ने रेडियोलॉजिकल आणि अणु आणीबाणीच्या स्थितीसाठी आवश्यक औषधांची यादी तयार केली आहे, त्यात पोटॅशियम आयोडाइड (KI)चा समावेश आहे. इराणवरील हल्ले आणि खाडीतील प्रत्युत्तर हल्ल्यानंतर KI ची मागणी खूप वाढली आहे आणि लोक स्टॉक करत आहेत.

KI चे मुख्य काम म्हणजे थायरॉइड ग्रंथीला रेडियोअॅक्टिव आयोडीन शोषून घेण्यापासून रोखणे. KI मध्ये असलेला स्थिर (नॉन-रेडियोएक्टिव) आयोडीन थायरॉइडला भरून टाकतो, ज्यामुळे रेडियोअॅक्टिव आयोडीन थायरॉइडमध्ये जमा होऊ शकत नाही आणि तो मूत्राद्वारे बाहेर पडतो. याशिवाय, काही औषधे शरीरातील रेडियोअॅक्टिव तत्वे बाहेर काढण्यास मदत करतात. तीव्र रेडिएशन सिंड्रोममध्ये बोन मॅरोला होणारे नुकसान कमी करण्यासाठी काही विशेष औषधही उपलब्ध आहेत. उलट्या, अतिसार आणि इन्फेक्शन यांसारखे लक्षण नियंत्रित करण्यासाठी वेगवेगळ्या औषधांचा वापर केला जातो.

KI किती प्रभावी आहे?

KI ही रेडिएशनची पूर्ण अँटिडोट नाही. ती फक्त थायरॉइड ग्रंथीला रेडियोएक्टिव आयोडीनपासून संरक्षण देते – इतर रेडियोएक्टिव पदार्थांपासून नाही (उदा. सिजियम, स्ट्रॉन्शियम इ.).

-ती फक्त थायरॉइड कॅन्सरचा धोका कमी करते, इतर भागांचे संरक्षण करत नाही.

-सर्वात प्रभावी असते तेव्हा जेव्हा हल्ल्यापूर्वी किंवा लगेच नंतर (१-२ तासांच्या आत) घेतली जाते. ४ तासांनंतर प्रभाव कमी होतो आणि २४ तासांनंतर जवळपास नगण्य राहतो.

-WHO आणि CDC नुसार, योग्य वेळी आणि योग्य डोस घेतल्यास थायरॉइडमध्ये रेडियोएक्टिव आयोडीनचे शोषण ९०% पेक्षा जास्त रोखता येऊ शकते.

-पण अणुबॉम्ब हल्ल्यात मुख्य धोका रेडियोएक्टिव आयोडीनपेक्षा इतर प्रकारच्या रेडिएशनचा असतो, त्यामुळे KI पूर्ण संरक्षण देत नाही.