रशियाच्या तिजोरीत खडखडाट? पुतिन यांनी विकले 3.34 लाख कोटींचे सोने, कंगालीच्या छायेखाली रशिया?
रशिया आणि युक्रेनमधील युद्धाला आता पाच वर्षे पूर्ण होत आली आहेत आणि या प्रदीर्घ संघर्षाचा परिणाम आता रशियाच्या सरकारी तिजोरीवर स्पष्टपणे दिसू लागला आहे. अहवालानुसार, रशियाच्या मध्यवर्ती बँकेने (Central Bank of Russia) वाढता अर्थसंकल्पीय तुटा भरून काढण्यासाठी या वर्षाच्या सुरुवातीपासून तब्बल 22,000 किलो (21.8 टन) सोने बाजारात विकले आहे.
रशिया ही जगातील पाचव्या क्रमांकाची सर्वात मोठी सुवर्ण साठा असलेली अर्थव्यवस्था आहे, मात्र सध्या पुतिन सरकारवर मोठा आर्थिक दबाव दिसून येत आहे. पाश्चात्य देशांचे निर्बंध आणि तेलातून मिळणाऱ्या उत्पन्नातील घट यामुळे रशियाचा अर्थसंकल्पीय तुटा मार्च 2026 पर्यंत 61.2 अब्ज डॉलरवर पोहोचला आहे. या संकटातून मार्ग काढण्यासाठी आणि आपल्या देशाच्या चलनाचे (रूबल) मूल्य टिकवून ठेवण्यासाठी रशियाने सोने विकण्याचा निर्णय घेतला आहे. रशिया खरोखरच कंगालीच्या उंबरठ्यावर आहे की ही केवळ युद्धासाठी निधी उभारण्याची रणनीती आहे, यावर आता जागतिक तज्ज्ञांमध्ये मोठी चर्चा सुरू झाली आहे.
रशिया आणि युक्रेनमध्ये सुरू असलेले युद्ध आता पाच वर्षे जुने झाले आहे. या दीर्घ संघर्षाचा परिणाम आता रशियाच्या शाही खजिन्यावर स्पष्टपणे दिसू लागला आहे. रशियाच्या मध्यवर्ती बँकेने आपली अर्थसंकल्पीय तूट भरून काढण्यासाठी यावर्षी आतापर्यंत 21.8 टन किंवा सुमारे 22,000 किलो सोने बाजारात विकले आहे. मार्च 2026 च्या अखेरीस, रशियाची अर्थसंकल्पीय तूट 61.2 अब्ज डॉलरवर पोहोचली आहे, जी हाताळण्यासाठी सरकारला आपल्या सोन्याच्या साठ्याचा आधार घ्यावा लागेल.
सोन्याची सतत विक्री का?
सेंट्रल बँक ऑफ रशियाने जाहीर केलेल्या आकडेवारीनुसार, 1 एप्रिल 2026 पर्यंत देशातील एकूण सोन्याचा साठा 2,304.76 टनांवर आला आहे. एकट्या मार्च महिन्यात त्यात 6.22 टनांची घसरण नोंदली गेली आहे. युद्धामुळे रशियाला वाढता संरक्षण खर्च, ऊर्जेच्या किंमतीतील चढ-उतार आणि देशांतर्गत चलन ‘रुबल’ यांना पाठिंबा देण्यासाठी मोठ्या प्रमाणात निधीची आवश्यकता आहे. यापूर्वी फेब्रुवारीमध्ये बँकेने जानेवारीत 3,00,000 औंस सोन्याची विक्री झाल्याची माहिती दिली होती. या दरम्यान आंतरराष्ट्रीय बाजारात सोन्याची किंमत प्रति औंस 5,500 डॉलर होती.
कमी साठा असूनही मूल्य वाढते
परंतु, विशेष म्हणजे सोन्याच्या प्रमाणात घट झाली असली तरी जागतिक बाजारात सोन्याच्या वाढत्या किमतींमुळे रशियाच्या सोन्याच्या साठ्यात एकूण 23 टक्क्यांची वाढ झाली आहे. ते आता 402.7 अब्ज डॉलरच्या जवळ पोहोचले आहे.
रशियन लोक मोठ्या प्रमाणात सोने खरेदी करतायेत
एकीकडे रशियन सरकार सातत्याने सोन्याची विक्री करत आहे, तर दुसरीकडे रशियातील सामान्य लोक विक्रमी प्रमाणात सोने खरेदी करत आहेत. मॉस्को एक्सचेंजच्या रिपोर्टनुसार, गेल्या वर्षीच्या तुलनेत मार्चमध्ये सोन्याच्या व्यापारात 350 टक्क्यांची मोठी वाढ झाली आहे. 2024 मध्ये, रशियन नागरिकांनी विक्रमी 75.6 टन सोने खरेदी केले, जे देशाच्या एकूण वार्षिक उत्पादनाच्या सुमारे एक चतुर्थांश आहे.
रशिया ‘हा’ चीननंतर दुसऱ्या क्रमांकाचा सोने उत्पादक देश
हे लक्षात घेण्यासारखे आहे की रशियाने 2002 ते 2025 दरम्यान मोठ्या कष्टाने आपला सोन्याचा साठा तयार केला होता. या 23 वर्षांत, रशियाने 1,900 टनांहून अधिक सोने जमा केले, ज्यात 2014 ते 2019 दरम्यान सर्वात मोठी खरेदी सुमारे 1,200 टन होती. तथापि, 2022 मध्ये युक्रेनवर हल्ला झाल्यापासून, रशियाची सोन्याच्या खरेदीत लक्षणीय घट झाली आहे. आता चीन रशियासाठी एक मोठी बाजारपेठ म्हणून उदयास आला आहे. 2025 च्या पहिल्या सहामाहीत चीनला रशियन मौल्यवान धातूंच्या निर्यातीत 80 टक्के वाढ झाली आहे. रशिया अजूनही चीननंतर जगातील दुसरा सर्वात मोठा सोने उत्पादक देश आहे.
