AQI
TV9 Network
User
Sign In

By signing in or creating an account, you agree with Associated Broadcasting Company's Terms & Conditions and Privacy Policy.

अचानक असं काय घडलं ? वैज्ञानिकांनी प्लूटोचं ग्रहस्थान का रद्द केलं?

कधी काळी आपल्या सौरमालेतील नववा ग्रह म्हणून ओळखला जाणारा प्लूटो (Pluto) आता ‘ग्रह’ न राहता 'बौना ग्रह' (Dwarf Planet) म्हणून वर्गीकृत केला जातो. काही वर्षांपूर्वीपर्यंत जगभरातील शाळांमध्ये विद्यार्थ्यांना सौरमालेतील नऊ ग्रहांची माहिती दिली जायची. मात्र, 2006 मध्ये झालेल्या एका ऐतिहासिक निर्णयामुळे ही यादी बदलली आणि प्लूटोचे नाव त्यातून काढून टाकले गेले.

अचानक असं काय घडलं ? वैज्ञानिकांनी प्लूटोचं ग्रहस्थान का रद्द केलं?
प्लूटो
साक्षी कणसे
साक्षी कणसे | Edited By: | Updated on: Apr 14, 2025 | 6:59 PM
Share

प्लूटोचा शोध 1930 मध्ये अमेरिकन खगोलशास्त्रज्ञ क्लाइड टॉम्बो (Clyde Tombaugh) यांनी लावला होता. तेव्हापासून प्लूटो हा सौरमालेतील सर्वात छोटा आणि बाहेरचा ग्रह मानला जात होता. त्याचं स्थान नेपच्यूननंतर होतं आणि त्याच्याबाबत अनेक रोचक तथ्य शाळेतील पुस्तकांतून शिकवले जात होते.

पण विज्ञान हे सतत बदलतं आणि वाढतं. ऑगस्ट 2006 मध्ये पॅरिसमध्ये झालेल्या आंतरराष्ट्रीय खगोल संघटना (IAU) च्या परिषदेत ग्रहांची व्याख्या पुन्हा एकदा स्पष्ट करण्यात आली. त्यावेळी शास्त्रज्ञांनी ग्रह ओळखण्यासाठी तीन महत्त्वाच्या अटी ठरवल्या.

IAU नुसार, एखाद्या आकाशीय वस्तूला ‘ग्रह’ म्हणण्यासाठी ती तीन निकष पूर्ण करणं आवश्यक आहे: ती सूर्याभोवती परिभ्रमण करत असावी, तिचा आकार गोलसर असावा आणि तिच्या कक्षेतील परिसर पूर्णपणे स्वच्छ – म्हणजे इतर खगोलीय वस्तूंनी मुक्त असावा.

प्लूटो या तीनपैकी फक्त दोन निकष पूर्ण करतो. तो सूर्याभोवती फिरतो आणि त्याचा आकार गोलसर आहे, मात्र त्याच्या कक्षेत अनेक लहान मोठे खगोलीय पदार्थ उपस्थित आहेत. त्यामुळे तो ‘ग्रह’ मानण्याजोगा नाही, असा निर्णय शास्त्रज्ञांनी घेतला.

या निर्णयानंतर प्लूटोला “Dwarf Planet” म्हणजेच “बौना ग्रह” म्हणून संबोधलं जाऊ लागलं. या नव्या वर्गवारीमुळे प्लूटोच्या स्थानावर आता इतर बौना ग्रहांची नावेही समाविष्ट झाली आहेत, जसे की इरिस (Eris) आणि सेरेस (Ceres).

आज आपल्या सौरमालेत अधिकृतरित्या आठ ग्रह मानले जातात – मर्क्युरी, व्हीनस, पृथ्वी, मंगळ, ज्युपिटर, सॅटर्न, युरेनस आणि नेपच्यून. प्लूटो यादीतून वगळला असला तरी तो आजही शालेय आठवणी, चर्चासत्रं आणि खगोलप्रेमींच्या मनात ‘नववा ग्रह’ म्हणून खास स्थान राखून आहे.

Follow Us
कर्जतमध्ये टोरेंट प्रकल्पावरून संघर्षाची ठिणगी! 226 शेतकऱ्यांना...
कर्जतमध्ये टोरेंट प्रकल्पावरून संघर्षाची ठिणगी! 226 शेतकऱ्यांना भूसंपादनाच्या नोटिसा; संजय राऊतांचा इशारा
टायगर श्रॉफ प्रकरणाला नवं वळण; गणेश लांडगेच्या कुटुंबीयांचा खुलासा
टायगर श्रॉफ प्रकरणाला नवं वळण; गणेश लांडगेच्या कुटुंबीयांचा मोठा खुलासा, म्हणाले...
महाराष्ट्र एपस्टीन फाईल्सवरून वाद पेटला! दिग्दर्शक स्वरूप सावंतांनी...
महाराष्ट्र एपस्टीन फाईल्स' चित्रपटावरून वाद पेटला! दिग्दर्शक स्वरूप सावंतांनी अखेर मौन सोडलं, थेट केलं मोठं विधान...
अर्शदीप, सिराज अन् अक्षरची कमाल! भारताने न्यूझीलंडविरुद्ध 22 धावांनी..
IND vs NZ: अर्शदीप, सिराज अन् अक्षरची कमाल! भारताने न्यूझीलंडविरुद्ध 22 धावांनी सामना जिंकला
केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह आणि शरद पवार एकाच मंचावर? कारण काय?
केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह आणि शरद पवार एकाच मंचावर? अजित पवारांच्या पुतळ्याच्या अनावरण सोहळ्यात शरद पवारांना निमंत्रण
कर्जाचे हप्ते थकल्याने मायक्रो फायनान्स कंपनीने शेतमजुराचे घर सील...
कर्जाचे हप्ते थकल्याने मायक्रो फायनान्स कंपनीने शेतमजुराचे घर सील, दुष्काळी परिस्थितीमुळे जीवन विस्कळीत
500 कोटींच्या ऑडिओ क्लिपवरून मनोज जरांगे आक्रमक; थेट बड्या नेत्यांना इ
Manoj Jarange Patil : 500 कोटींच्या ऑडिओ क्लिपवरून मनोज जरांगे आक्रमक; थेट बड्या नेत्यांना इशारा
खासदार शोधा रे, शोधणाऱ्याला बक्षीस... रवी राणा असं का म्हणाले?
खासदार शोधा रे, शोधणाऱ्याला बक्षीस... रवी राणा असं का म्हणाले? अमरावतीतील राजकाणात मोठ्या घडामोडी
जीव गेला तरी जमीन देणार नाही! शक्तीपीठ महामार्गाविरोधात 22 गाव...
जीव गेला तरी जमीन देणार नाही! शक्तीपीठ महामार्गाविरोधात 22 गावांतील शेतकरी आक्रमक
श्रीवर्धन आमचा अभेद्य बालेकिल्ला! महेंद्र दळवींच्या टीकेवर तटकरे...
श्रीवर्धन आमचा अभेद्य बालेकिल्ला! महेंद्र दळवींच्या टीकेवर सुनील तटकरेंचं सूचक उत्तर