रात्री झोपण्यापूर्वी ‘ही’ कामे केल्यास तुम्हाला शांतपणे झोप लागेल….
दिवसभराच्या थकव्यानंतर सकाळी ऊर्जा जाणवण्यासाठी रात्रीची चांगली झोप आवश्यक आहे. पुण्यातील योग आणि पोषण प्रशिक्षक आकांक्षा गवाने झोपेआधी काही प्रभावी उपाय सांगितले आहेत. हे उपाय खोल झोप घेण्यास आणि दुसर् या दिवशी भरपूर ऊर्जा देण्यास मदत करतात.
दिवसाची धावपळ, कामाचा ताण आणि स्क्रीनसमोर तासनतास घालवल्यानंतर सकाळी उठल्यावर तुम्हाला थकवा आणि जडपणा जाणवतो का? बऱ्याचदा आपण आपली सकाळ चांगली करण्याचा प्रयत्न करतो, पण आदल्या रात्रीपासून एक चांगली सकाळ सुरू होते हे विसरतो. जर आपल्याकडे विश्रांती घेणारी रात्र नसेल तर आपली सकाळ कधीही उर्जेने भरलेली असू शकत नाही. त्यामुळे रात्री झोपण्यापूर्वी स्वत:साठी थोडा वेळ काढणे अत्यंत गरजेचे आहे. तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की रात्री झोपण्यापूर्वी आपण जे काम करतो त्याचा थेट परिणाम झोपेच्या गुणवत्तेवर आणि दुसर् या दिवसाच्या उर्जेवर होतो. अनेकदा आपण मोबाईल पाहताना झोपी जातो, त्यामुळे मेंदू शांत होण्याऐवजी अधिक थकतो. रात्री झोपण्यापूर्वी या अतिशय प्रभावी उपायांचा अवलंब केल्याने, आपण केवळ रात्री गाढ झोप घेण्यास सक्षम होणार नाही तर आपण आपल्या शरीराला आतून बरे करू शकता, जे सकाळी आश्चर्यकारक ऊर्जा देईल.
चांगली झोप येण्यासाठी कॅमोमाइल चहा वरदानाचे काम करतो . यात एपिनिन नावाचा अँटिऑक्सिडेंट असतो, जो मेंदूला झोपेच्या रिसेप्टर्सशी जोडतो आणि चिंता कमी करतो. झोपेच्या ३० मिनिटे आधी एक कप उबदार कॅमोमाइल चहा प्या. आपल्या डोक्याच्या वरच्या भागावर (मुकुट चक्र) आपल्या बोटांनी हलके टॅपिंग करा. दररोज 5 मिनिटे असे केल्याने दिवसभरातील मानसिक ताण कमी होतो आणि मन शांत होते. ध्यानाचा हा एक सोपा आणि प्रभावी मार्ग आहे. कानात अनेक नसा असतात. हळूवारपणे त्यांना खाली खेचून मालिश करा. फक्त 1 मिनिट असे केल्याने मज्जासंस्थेला त्वरित आराम मिळतो आणि शरीर विश्रांती घेते.
पायांच्या तळपायात शरीराचे अनेक महत्त्वाचे दाबबिंदू असतात. ब्राँझच्या छडीने 5 मिनिटे पायांची मालिश केल्याने थकवा कमी होतो आणि शरीरातून विषारी पदार्थ बाहेर टाकण्यास मदत होते. दुसर् या दिवसाची तयारी रात्री सुरू करा. मूठभर बदाम, अक्रोड आणि भोपळ्याच्या बिया पाण्यात भिजत घाला. सकाळी रिकाम्या पोटी त्यांचे सेवन केल्याने शरीराला भरपूर पोषण आणि ऊर्जा मिळते. मान आणि पाठदुखीपासून मुक्त होण्यासाठी डोके थेंब हा एक उत्तम मार्ग आहे. पलंगाच्या काठावर झोपावा आणि डोके हलकेच खाली 1-5 मिनिटे लटकवावे. यामुळे पाठीचा कणा शिथिल होतो आणि दिवसाचा ताठरपणा दूर होतो. बेंबी हा आपल्या शरीराचा केंद्रबिंदू आहे. रात्री झोपण्यापूर्वी एरंडेल तेलाचे २ थेंब बेंबीवर लावा . हे हार्मोनल संतुलन राखते आणि पचन आणि त्वचेसाठी देखील फायदेशीर आहे. झोपायच्या आधी १ ते ५ मिनिटे सुप्त विरासन पोझमध्ये रहा. हे आसन गाढ झोपेत मदत करते आणि पायांचा थकवा तसेच पचनाच्या समस्या दूर करते. आपल्याला काही आरोग्य समस्या, जखम असल्यास किंवा गर्भवती असल्यास, हे उपाय करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. रात्री चांगली झोप येणे हे शारीरिक आणि मानसिक आरोग्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे. आजच्या धावपळीच्या जीवनात ताण, अनियमित दिनचर्या आणि मोबाईलचा अति वापर यामुळे झोपेच्या समस्या वाढताना दिसतात. काही सोप्या सवयी अंगीकारल्यास झोपेची गुणवत्ता सुधारू शकते. सर्वप्रथम, झोपेची नियमित वेळ ठरवणे आवश्यक आहे. रोज शक्यतो एकाच वेळी झोपणे आणि उठणे यामुळे शरीराची जैविक घड्याळ (body clock) संतुलित राहते. झोपण्याच्या आधी मोबाईल, टीव्ही किंवा लॅपटॉपचा वापर कमी करावा, कारण स्क्रीनमधून निघणारा निळा प्रकाश मेंदूला सक्रिय ठेवतो आणि झोप येण्यास अडथळा आणतो.
झोपण्यापूर्वी हलका आणि पचायला सोपा आहार घ्यावा. जड, तिखट किंवा तेलकट अन्न टाळावे. कोमट दूध पिणे किंवा हळद घातलेले दूध घेणे झोपेसाठी फायदेशीर ठरते. तसेच कॅफीनयुक्त पेये (चहा, कॉफी) रात्री टाळावीत. झोपण्यापूर्वी शांत वातावरण तयार करणेही महत्त्वाचे आहे. खोली स्वच्छ, शांत आणि अंधारी ठेवावी. हलके संगीत ऐकणे, पुस्तक वाचणे किंवा ध्यान करणे यामुळे मन शांत होते आणि झोप पटकन लागते. योग आणि प्राणायाम, विशेषतः श्वसनाचे व्यायाम, ताण कमी करून झोप सुधारण्यास मदत करतात. दिवसभरात नियमित व्यायाम केल्यास शरीर थकते आणि झोप चांगली लागते, पण झोपण्याच्या अगदी आधी जोरदार व्यायाम टाळावा. तसेच, दिवसा खूप वेळ झोप घेणे टाळल्यास रात्रीची झोप चांगली येते. जर सतत झोप येत नसेल किंवा निद्रानाशाची समस्या जाणवत असेल, तर तज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. योग्य दिनचर्या, संतुलित आहार आणि शांत मन यामुळे रात्री गाढ आणि आरामदायी झोप मिळू शकते.
