दुधाची ऍलर्जी असलेल्या लोकांनी दहीचे सेवन करावे की नाही? जाणून घ्या….

आजच्या काळात दुधाच्या ऍलर्जीची समस्या झपाट्याने समोर येत आहे. दूध प्यायल्यानंतर अनेकांना पोटदुखी, गॅस, उलट्या, त्वचेवर पुरळ उठणे किंवा श्वास घेण्यास त्रास होणे यासारख्या समस्या उद्भवू लागतात. अशा परिस्थितीत अनेकदा प्रश्न पडतो की जर दुधाला ऍलर्जी असेल तर दहीही खाऊ नये का? खरे तर दही हे दुधापासूनच तयार केले जाते, पण ते तयार करण्याची प्रक्रिया वेगळी आहे. दही तयार करण्यासाठी दुधाचे आंबवले जाते, म्हणजेच चांगल्या जीवाणूंच्या मदतीने दुधातील काही घटक बदलतात. म्हणूनच, दुधाची ऍलर्जी असलेल्या लोकांनाही दहीचा त्रास होऊ शकतो की नाही हे समजून घेणे महत्वाचे आहे. दुधाची ऍलर्जी आणि दुग्धशर्करा असहिष्णुतेबद्दल लोकांमध्ये अनेकदा संभ्रम असतो, ज्यामुळे खाण्याच्या चुकीच्या सवयी लागतात. योग्य माहितीअभावी लोक आवश्यक पोषक तत्वांपासून वंचित राहतात.

अशा परिस्थितीत, हे जाणून घेणे महत्वाचे आहे की प्रत्येक व्यक्तीचे शरीर वेगवेगळ्या प्रकारे प्रतिक्रिया देते, म्हणून दुधाची ऍलर्जी असलेल्या लोकांनी दही खावे की नाही याबद्दल अचूक आणि पूर्ण माहिती असणे फार महत्वाचे आहे. चला जाणून घेऊया. या प्रश्नाचं उत्तर प्रत्येक व्यक्तीसाठी एकसारखं नाही. दुधाची ऍलर्जी सामान्यत: दुधात असलेल्या प्रथिनांमुळे होते, तर दह्यातील आंबवण्यामुळे दुधाचे काही घटक तुटतात. हेच कारण आहे की अनेकांना दुधाची समस्या असते, परंतु दही खाताना कोणतीही समस्या उद्भवत नाही.

त्याच वेळी, ज्या लोकांना दुधाच्या प्रथिनेपासून तीव्र असोशी आहे त्यांना दहीला असोशी प्रतिक्रिया देखील असू शकते. काही प्रकरणांमध्ये, दही खाल्ल्याने पोटदुखी, खाज सुटणे, सूज येणे किंवा श्वसन समस्या देखील उद्भवू शकतात. म्हणूनच, जेव्हा आपल्याला दुधाची ऍलर्जी असते तेव्हा दही प्रत्येकासाठी सुरक्षित आहे असे म्हणणे चुकीचे ठरेल. शरीराची प्रतिक्रिया पाहून दही खाणे फायदेशीर आहे की नाही हे ठरवता येते. जर आपल्याला दुधापासून असोशी असेल तर दही थेट आपल्या आहारात घालण्यापूर्वी सावधगिरी बाळगली पाहिजे. प्रथमच दही अगदी कमी प्रमाणात घ्या आणि शरीराच्या प्रतिक्रियेकडे लक्ष द्या. जर तुम्हाला कोणत्याही प्रकारची अस्वस्थता वाटत असेल तर ताबडतोब दही खाणे बंद करा. सोया किंवा नारळापासून बनविलेले दही यासारखे बाजारात उपलब्ध असलेले वनस्पती-आधारित दही देखील एक पर्याय असू शकते. या व्यतिरिक्त, फूड डायरी ठेवणे देखील फायदेशीर आहे, ज्यामुळे कोणते दुग्धजन्य पदार्थ हानी पोहोचवत आहेत हे समजण्यास मदत होते. दूध किंवा दह्याशी संबंधित कोणत्याही प्रकारची अलर्जी हलक्यात घेऊ नये . स्वत: च्या वाचन माहितीच्या आधारे आपला आहार बदलणे हानिकारक ठरू शकते. ऍलर्जी चाचणी आणि योग्य तपासणीसाठी डॉक्टरांचा सल्ला आवश्यक आहे . डॉक्टर एलर्जीचा प्रकार समजून घेतात आणि योग्य आहार योजना सांगतात, जेणेकरून पोषणाची कमतरता भासणार नाही आणि आरोग्यही सुरक्षित राहील. दुधाची ऍलर्जी ही मुख्यतः शरीराच्या रोगप्रतिकारक यंत्रणेच्या चुकीच्या प्रतिसादामुळे होते. गायीच्या किंवा म्हशीच्या दुधामधील केसिन आणि व्हे ही प्रथिने काही लोकांच्या शरीराला परकी किंवा घातक वाटतात. त्यामुळे शरीर त्यांच्याविरुद्ध अँटिबॉडीज तयार करते आणि अॅलर्जीची लक्षणे दिसू लागतात. ही समस्या प्रामुख्याने लहान मुलांमध्ये आढळते, कारण त्यांची पचनसंस्था आणि रोगप्रतिकारक शक्ती पूर्णपणे विकसित झालेली नसते. अनेक वेळा ही ऍलर्जी वाढत्या वयाबरोबर कमी होते, मात्र काही रुग्णांमध्ये ती आयुष्यभर राहू शकते. अनुवंशिकता हेही एक महत्त्वाचे कारण आहे; म्हणजेच कुटुंबात अॅलर्जीचा इतिहास असल्यास पुढील पिढीत दुधाची अॅलर्जी होण्याची शक्यता वाढते. याशिवाय अकाली जन्मलेली मुले, वारंवार जंतुसंसर्ग होणारी मुले किंवा आधीपासून दमा, एक्झिमा यांसारख्या ऍलर्जीक आजारांनी ग्रस्त व्यक्तींमध्ये दुधाची अॅलर्जी होण्याचा धोका अधिक असतो. दुधाची ऍलर्जी आणि लॅक्टोज इन्टॉलरन्स यामध्ये फरक समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. लॅक्टोज इन्टॉलरन्समध्ये दुधातील साखर न पचल्यामुळे त्रास होतो, तर दुधाच्या ऍलर्जीमध्ये थेट रोगप्रतिकारक यंत्रणा सहभागी असते आणि प्रतिक्रिया तुलनेने अधिक गंभीर असू शकते.

दुधाच्या ऍलर्जीची लक्षणे सौम्य ते तीव्र स्वरूपाची असू शकतात. काही रुग्णांना दूध किंवा दुग्धजन्य पदार्थ घेतल्यानंतर काही मिनिटांतच त्वचेवर पुरळ, खाज सुटणे, ओठ, जीभ किंवा डोळे सुजणे अशी लक्षणे दिसतात. काहींना उलटी, जुलाब, पोटदुखी, पोट फुगणे किंवा मळमळ यासारखे पचनाशी संबंधित त्रास होतात. लहान मुलांमध्ये सतत रडणे, दूध न पिणे, वजन न वाढणे, त्वचेवर एक्झिमा दिसणे ही लक्षणे सामान्यपणे आढळतात. गंभीर प्रकरणांमध्ये श्वास घेण्यास त्रास होणे, छातीत घट्टपणा येणे, रक्तदाब अचानक कमी होणे अशी ऍनाफायलॅक्सिस नावाची जीवघेणी अवस्था निर्माण होऊ शकते. त्यामुळे दुधाची अॅलर्जी ही हलक्यात घेण्यासारखी समस्या नाही. अनेकदा या लक्षणांचा इतर आजारांशी गोंधळ होतो, म्हणून अचूक निदानासाठी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. त्वचा चाचणी, रक्ततपासणी किंवा एलिमिनेशन डाएटच्या मदतीने दुधाची अॅलर्जी निश्चित केली जाते. स्वतःहून अंदाज बांधून दूध पूर्णपणे बंद करणे योग्य नसते, कारण त्यामुळे पोषणतुटीचा धोका निर्माण होऊ शकतो.

दुधाच्या अॅलर्जी असलेल्या रुग्णांनी दैनंदिन जीवनात विशेष काळजी घेणे गरजेचे आहे. सर्वप्रथम दूध आणि दूधजन्य पदार्थ जसे की दही, ताक, चीज, लोणी, पनीर, आइस्क्रीम यांचा पूर्णपणे त्याग करावा. पॅकेज्ड अन्नपदार्थ खरेदी करताना लेबल नीट वाचावे, कारण बिस्किटे, चॉकलेट, ब्रेड, सॉस यामध्येही दूधघटक असू शकतात. बाहेर जेवताना किंवा प्रवासात असताना अन्नामध्ये दूध वापरले आहे का याची चौकशी करणे महत्त्वाचे आहे. डॉक्टरांच्या सल्ल्याने कॅल्शियम, व्हिटॅमिन डी आणि प्रथिनांचे पर्यायी स्रोत आहारात समाविष्ट करावेत. सोया मिल्क, राईस मिल्क, बदामाचे दूध किंवा डॉक्टरांनी सुचवलेले हायपोअॅलर्जेनिक फॉर्म्युला हे चांगले पर्याय ठरू शकतात. गंभीर अॅलर्जी असलेल्या रुग्णांनी आपत्कालीन परिस्थितीसाठी एपिनेफ्रिन ऑटो-इंजेक्टर नेहमी जवळ ठेवावा आणि कुटुंबीय, शिक्षक किंवा सहकारी यांना त्याच्या वापराची माहिती द्यावी. नियमित वैद्यकीय तपासणी, संतुलित आहार आणि योग्य जागरूकता यामुळे दुधाच्या अॅलर्जीचे धोके कमी करता येतात आणि रुग्ण सुरक्षित व निरोगी जीवन जगू शकतात.