विद्यार्थी आंदोलनातून वर आले, विद्यार्थ्यांमुळेच मंत्रीपदावरून गेले… धर्मेंद्र प्रधान यांची इन्साइड स्टोरी

दिल्लीतील जंतर-मंतरवर सुरू असलेल्या आंदोलनाच्या पार्श्वभूमीवर आज केंद्रीय शिक्षण मंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांनी आपल्या पदाचा राजीनामा दिला आहे. नीट पेपर लीक २०२६ प्रकरणाच्या विरोधार्थ जंतर-मंतरवर कॉकरोच जनता पार्टीचे २० जूनपासून आंदोलन सुरू आहे. देशभरात वाढत असलेले आंदोलन लक्षात घेता धर्मेंद्र प्रधान यांनी आपल्या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म एक्स अकाउंटवर पोस्ट शेअर करून राजीनाम्याची माहिती दिली. त्यांनी आपल्या पोस्टमध्ये लिहिले की, ते गेल्या ४ दशकांपासून विद्यार्थी, शिक्षक आणि शिक्षण सुधारणांसाठी काम करत राहिले आहेत. त्याचबरोबर पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वात देशसेवेची संधी मिळाल्याबद्दल त्यांनी आभार मानले. अशा परिस्थितीत लोकांच्या मनात प्रश्न निर्माण होत आहे की धर्मेंद्र प्रधान कुठून आहेत? धर्मेंद्र प्रधान यांची संपत्ती किती आहे?

२६ जून १९६९ रोजी ओडिशाच्या अनुगुल जिल्ह्यात जन्मलेले धर्मेंद्र प्रधान आतापर्यंत मोदी सरकारमध्ये शिक्षण मंत्रालयाची जबाबदारी सांभाळत होते. धर्मेंद्र हे राजकीय पार्श्वभूमी असलेल्या कुटुंबातील आहेत. त्यांचे वडील देबेंद्र प्रधान हेही भारतीय जनता पक्षाचे दिग्गज नेते होते आणि माजी पंतप्रधान अटल बिहारी वाजपेयी यांच्या सरकारमध्ये केंद्रीय राज्यमंत्री म्हणून सेवा केली होती. राजकारणात खोलवर रुजलेल्या कुटुंबात वाढल्याने धर्मेंद्र प्रधान यांना लहानपणापासूनच देशातील राजकीय आणि सामाजिक मुद्द्यांना जवळून पाहण्याची आणि समजून घेण्याची संधी मिळाली.

शिक्षण आणि विद्यार्थी राजकारण

धर्मेंद्र प्रधान यांचे प्रारंभिक शिक्षण ओडिशामध्येच पूर्ण झाले. त्यांनी तालचरच्या हंडिधुआ हायस्कूलमधून शालेय शिक्षण पूर्ण केले आणि त्यानंतर उच्च शिक्षणासाठी उत्कल विद्यापीठ, भुवनेश्वर येथे प्रवेश घेतला. उत्कल विद्यापीठातून त्यांनी मानवशास्त्र विषयात एम.ए. पदवी मिळवली.

विद्यार्थी जीवनातच ते अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद म्हणजेच एबीव्हीपीशी जोडले गेले होते. १९८३ मध्ये एबीव्हीपीचे सक्रिय सदस्य म्हणून राजकीय जीवनाला सुरुवात करणाऱ्या प्रधान यांनी लवकरच आपली संघटन क्षमता दाखवली. १९८५ मध्ये ते तालचर कॉलेज विद्यार्थी संघाचे अध्यक्ष म्हणून निवडले गेले आणि नंतर उत्कल विद्यापीठातही विद्यार्थी राजकारणाचा मोठा चेहरा बनले. एबीव्हीपीमध्ये राज्य स्तरापासून राष्ट्रीय सचिव पदापर्यंत काम करताना त्यांनी युवकांच्या मुद्द्यांना स्पष्टपणे मांडले.

बीजेपी संघटनेत उगवता चेहरा आणि निवडणूक प्रवास

मुख्य प्रवाहाच्या राजकारणात धर्मेंद्र प्रधान यांचा प्रवेश २००० साली झाला, जेव्हा ते ओडिशा विधानसभा निवडणुकीत पल्लाहडा मतदारसंघातून आमदार म्हणून निवडले आले. आमदार म्हणून त्यांच्या चांगल्या कामगिरीमुळे आणि संघटनात्मक पकडीमुळे पक्षाने त्यांना राष्ट्रीय राजकारणात पुढे आणले. २००४ च्या लोकसभा निवडणुकीत ते ओडिशाच्या देवगड संसदीय मतदारसंघातून खासदार म्हणून निवडले गेले.

मात्र, त्यानंतरच्या वर्षांत त्यांनी मुख्यतः राज्यसभेमार्फत संसदेत प्रतिनिधित्व केले. ते बिहार आणि मध्य प्रदेशातून राज्यसभा खासदार राहिले आणि २०२४ च्या सार्वत्रिक निवडणुकीत ओडिशाच्या संबलपूर लोकसभा मतदारसंघातून विजय मिळवून पुन्हा लोकसभेत पोहोचले. भारतीय जनता पक्षात धर्मेंद्र प्रधान यांना कुशल रणनीतिकार मानले जाते. त्यांनी २००४-२००६ पर्यंत भारतीय जनता युवा मोर्चा म्हणजेच बीजेवायएमचे राष्ट्रीय अध्यक्ष म्हणून काम केले आणि अनेक राज्यांत बीजेपीचे निवडणूक प्रभारी म्हणून पक्षाला विजय मिळवून देण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली.

मोदी सरकारमध्ये मंत्रालय आणि जबाबदाऱ्या

२०१४ मध्ये केंद्रामध्ये मोदींच्या नेतृत्वाखाली सरकार स्थापन झाल्यावर धर्मेंद्र प्रधान यांना केंद्रीय पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू राज्यमंत्री (स्वतंत्र प्रभार) ची जबाबदारी देण्यात आली.

उज्ज्वला योजना

पेट्रोलियम मंत्री म्हणून त्यांच्या कार्यकाळातील सर्वात मोठे यश पंतप्रधान उज्ज्वला योजनेची अंमलबजावणी मानले जाते, ज्यामुळे ग्रामीण भारतातील कोट्यवधी गरीब महिलांना मोफत एलपीजी कनेक्शन मिळाले.

कौशल्य विकास आणि शिक्षण

२०१७ मध्ये त्यांना कॅबिनेट मंत्रीचा दर्जा देण्यात आला आणि धर्मेंद्र प्रधान यांना कौशल्य विकास आणि उद्योजकता मंत्रालयाचा कार्यभारही देण्यात आला. २०२१ मध्ये मोदी मंत्रिमंडळाच्या पुनर्रचनेदरम्यान त्यांना देशाचे केंद्रीय शिक्षण मंत्री बनवण्यात आले, जिथे त्यांनी राष्ट्रीय शिक्षण धोरण २०२० लागू करण्यात मोठी भूमिका बजावली.

पेपर लीकविरोधात केले होते प्रदर्शन

धर्मेंद्र प्रधान यांनी स्वतःही एकेकाळी पेपर लीकविरोधात आंदोलन केले होते आणि त्यांच्यावर लाठीचार्जही करण्यात आला होता. २०२१ मध्ये द न्यू इंडियन एक्सप्रेसच्या अहवालानुसार, १९९७ मध्ये दिवंगत जेबी पटनायक यांच्या सरकारमध्ये ओडिशात झालेल्या एका पेपर लीकविरोधात अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषदेच्या वतीने राज्य सचिवालयासमोर झालेल्या प्रदर्शनादरम्यान धर्मेंद्र प्रधान पोलिसांच्या लाठीच्या माराने जखमी झाले होते. प्रधान यांनी या आंदोलनाचे नेतृत्वही केले होते.

संपत्ती किती आहे

२०२४ च्या निवडणुकीत दिलेल्या निवडणूक शपथपत्राप्रमाणे, धर्मेंद्र प्रधान आणि त्यांच्या कुटुंबाची एकूण नेट वर्थ ६.३८ कोटी रुपये आहे. धर्मेंद्र प्रधान यांच्याकडे १.३९ कोटी रुपयांची चल संपत्ती आहे. तर ९२ लाख रुपयांची अचल संपत्ती आहे. अशा प्रकारे त्यांची एकूण नेट वर्थ १.९९ कोटी रुपये आहे. तर त्यांच्या पत्नी मृदुला ठाकुर प्रधान यांच्याकडे २.९५ कोटी रुपयांची चल संपत्ती आणि १.३७ कोटी रुपयांची अचल संपत्ती आहे. २० लाख रुपयांच्या देणीसह त्यांची एकूण नेट वर्थ ४.१२ कोटी रुपये आहे.

धर्मेंद्र प्रधान यांच्याकडे ओडिशात १२ लाख रुपयांची शेतजमीन आणि २०.५० लाख रुपयांची बिगर-शेतजमीन आहे. तसेच प्रधान दांपत्याकडे गाझियाबादच्या इंदिरापुरम आणि भुवनेश्वरमध्ये सुमारे १.९८ कोटी रुपये किमतीचे निवासी फ्लॅट किंवा घर आहेत. धर्मेंद्र प्रधान यांच्या नावावर २०११ मॉडेलची होंडा सिटी कार आहे, तर त्यांच्या पत्नीकडे व्यावसायिक वाहने आहेत. धर्मेंद्र प्रधान यांच्याकडे १३.५ लाख रुपये किमतीचे सुमारे २०० ग्रॅम सोने आणि २.५ किलो चांदी आहे. प्रधान यांच्या पत्नीकडे ३५ लाख रुपये किमतीचे सोने आणि १० किलो चांदी आहे.

प्रधान यांच्या विरोधात किती गुन्हे

निवडणुकीत दिलेल्या शपथपत्रानुसार, धर्मेंद्र प्रधान यांच्याविरुद्ध तीन गुन्हे दाखल आहेत. पहिले प्रकरण २००५ मध्ये दाखल झाले होते. गारपोश रेल्वे स्थानकावर तपस्विनी एक्सप्रेस ट्रेनचा थांबा काढून टाकल्याच्या विरोधार्थ केलेल्या रेल रोको आंदोलनाशी संबंधित आहे. या प्रकरणात अद्याप आरोप सिद्ध झालेले नाहीत. दुसरे प्रकरण २००६ मध्ये पुरी येथे दाखल झाले होते. एका लग्न समारंभादरम्यान पोलिसांसोबत कथित तीव्र वादविवादाशी संबंधित आहे. त्यात २२ जानेवारी २०१५ रोजी औपचारिकपणे आरोप सिद्ध करण्यात आले होते. तिसरे प्रकरण २०१० मध्ये कंकाडाहाडा येथे एका मृत शेतकऱ्याच्या कुटुंबासाठी नुकसानभरपाईच्या मागणीसाठी केलेल्या आंदोलनाशी संबंधित आहे.