अधिक महिन्यामध्ये तुळशी पूजन आणि विष्णुभक्तीचे विशेष महत्त्व काय ?

सनातन धर्मात अधिक मासाला अत्यंत पवित्र आणि पुण्यदायी मानले जाते. २०२६ मध्ये ज्येष्ठ अधिक मास १७ मेपासून सुरू होऊन १५ जूनपर्यंत राहणार आहे. हा महिना भगवान विष्णूंना समर्पित असल्याने याला पुरुषोत्तम मास असेही म्हटले जाते. हिंदू पंचांगानुसार चंद्रवर्ष आणि सौरवर्ष यामध्ये निर्माण होणारा फरक भरून काढण्यासाठी साधारण प्रत्येक ३२ महिन्यांनी एक अतिरिक्त महिना जोडला जातो. यावर्षी हा अधिक मास ज्येष्ठ महिन्यात आल्याने त्याचे धार्मिक महत्त्व अधिक वाढले आहे. या काळात विवाह, गृहप्रवेश किंवा नवीन व्यवसाय सुरू करणे टाळले जाते; मात्र जप, तप, दान, व्रत आणि भक्ती करण्यासाठी हा काळ अत्यंत शुभ मानला जातो. धार्मिक मान्यतेनुसार अधिक मासाला सुरुवातीला कोणत्याही देवतेने स्वीकारले नव्हते. त्यामुळे या महिन्याला ‘मलमास’ असे संबोधले जाई.

नंतर भगवान विष्णूंनी या महिन्याला स्वतःचे नाव देत “पुरुषोत्तम मास” म्हणून गौरव दिला. त्यानंतर या महिन्यात केलेल्या भक्ती, दान आणि साधनेला अनेक पटींनी अधिक फळ मिळते, अशी श्रद्धा निर्माण झाली. पुराणांमध्ये वर्णन आहे की या महिन्यात भगवान विष्णूची पूजा केल्यास पापांचा नाश होतो आणि जीवनात सुख-समृद्धी प्राप्त होते. त्यामुळे देशभरातील विष्णू भक्त या काळात विशेष पूजा, विष्णुसहस्रनाम पठण आणि धार्मिक अनुष्ठान करतात. ज्येष्ठ अधिक मासात तुळशीचे विशेष महत्त्व सांगितले जाते.

तुळस ही भगवान विष्णूंना अतिशय प्रिय मानली जाते. त्यामुळे या महिन्यात रोज सकाळी तुळशीला जल अर्पण करणे, संध्याकाळी तुपाचा दिवा लावणे आणि “ॐ नमो भगवते वासुदेवाय” या मंत्राचा जप करणे अत्यंत फलदायी मानले जाते. धार्मिक श्रद्धेनुसार तुळशीसमोर दिवा लावल्याने घरातील नकारात्मकता दूर होते आणि आर्थिक संकटे कमी होतात. तसेच तुळशीभोवती ११ किंवा २१ प्रदक्षिणा घातल्यास कुटुंबात सुख-शांती नांदते, अशी मान्यता आहे. अनेक ज्योतिष तज्ज्ञांच्या मते या काळात तुळशीची सेवा केल्याने भगवान विष्णू आणि माता लक्ष्मीची कृपा लाभते.

या पवित्र महिन्यात विष्णुसहस्रनाम पठणाला विशेष महत्त्व आहे. दररोज सकाळी किंवा संध्याकाळी विष्णुसहस्रनामाचा जप केल्याने मानसिक शांतता मिळते आणि जीवनातील अडथळे दूर होतात, अशी श्रद्धा आहे. अनेक भक्त या काळात उपवास ठेवून भगवान विष्णूच्या मंदिरात दर्शन घेतात. विशेषतः एकादशीच्या दिवशी उपवास, जप आणि दान केल्यास अक्षय पुण्य प्राप्त होते असे धर्मग्रंथांमध्ये नमूद आहे. २०२६ मध्ये ज्येष्ठ महिन्यात चार एकादशी येत असल्याने या काळाचे धार्मिक महत्त्व आणखी वाढले आहे.

त्यामुळे भक्त मोठ्या श्रद्धेने व्रत आणि पूजाविधी करताना दिसणार आहेत. धर्मशास्त्रानुसार अधिक मासात दानधर्माला अत्यंत महत्त्व आहे. गरीबांना अन्नदान, वस्त्रदान, धान्यदान किंवा पाण्याचे वाटप केल्यास अनेक जन्मांचे पुण्य प्राप्त होते, अशी मान्यता आहे. या महिन्यात गायींना चारा देणे, पक्षांना दाणे टाकणे आणि गरजू लोकांना मदत करणेही पुण्यदायी समजले जाते. विशेषतः उन्हाळ्याच्या दिवसांत पाणपोई उभारणे किंवा पिण्याच्या पाण्याची व्यवस्था करणे हे मोठे सत्कर्म मानले जाते. धार्मिक श्रद्धेनुसार या काळात केलेले दान जीवनातील दुःख आणि आर्थिक अडचणी कमी करण्यास मदत करते.

ज्योतिष तज्ज्ञांच्या मते २०२६ मधील ज्येष्ठ अधिक मास अत्यंत प्रभावशाली मानला जात आहे. काही ग्रहयोगांमुळे हा काळ आध्यात्मिक साधनेसाठी विशेष अनुकूल असल्याचे सांगितले जात आहे. या काळात ध्यान, जप, भगवद्गीता वाचन, रामायण किंवा भागवत कथा श्रवण केल्याने मनाला स्थैर्य प्राप्त होते. अनेक साधक या महिन्यात सात्त्विक आहार पाळतात आणि कांदा-लसूण यांसारख्या तामसी पदार्थांपासून दूर राहतात. धार्मिक वातावरणामुळे मनात सकारात्मक ऊर्जा निर्माण होते आणि व्यक्तीला आत्मिक समाधान मिळते, असे मानले जाते.

विशेष पूजा आणि धार्मिक कार्यक्रमांचे आयोजन

एकूणच, ज्येष्ठ अधिक मास २०२६ हा केवळ धार्मिक परंपरेचा भाग नसून आत्मचिंतन, भक्ती आणि सत्कर्म करण्याची सुवर्णसंधी मानली जात आहे. भगवान विष्णूची आराधना, तुळशीची सेवा, विष्णुसहस्रनाम पठण आणि दानधर्म यांमुळे जीवनात सकारात्मक बदल घडतात, अशी भक्तांची श्रद्धा आहे. त्यामुळे देशभरातील मंदिरांमध्ये या काळात विशेष पूजा आणि धार्मिक कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाणार आहे. श्रद्धा आणि भक्तीभावाने केलेली साधना माणसाला मानसिक शांती, आध्यात्मिक उन्नती आणि सुख-समृद्धीकडे नेते, असा विश्वास धर्मग्रंथांमध्ये व्यक्त करण्यात आला आहे.