हवामान बदलाने 2030 पर्यंत शेतीचे चित्र बदलणार, ‘या’ दोन मुख्य पिकावर होणार परिणाम
ज्या पध्दतीने हवामानात बदल होत आहेत ते शेती व्यवसायासीठी चांगले नाहीत. हवामानात असाच बदल होत गेला तर काही वर्षांमध्येच शेतीचे चित्र हे वेगळे राहील. सध्याच्या बदलाने त्याची चुणूक दाखवून दिलेली आहे. यामुळे शेतीचे नुकसान होईलच, शिवाय पर्यावरण आणि पृथ्वीवरील सजीवांचेही नुकसान होणार आहे.
मुंबई : ज्या पध्दतीने हवामानात (Effects of climate change) बदल होत आहेत ते शेती व्यवसायासीठी चांगले नाहीत. हवामानात असाच बदल होत गेला तर काही वर्षांमध्येच शेतीचे (decline in agricultural production) चित्र हे वेगळे राहील. सध्याच्या बदलाने त्याची चुणूक दाखवून दिलेली आहे. यामुळे शेतीचे नुकसान होईलच, शिवाय पर्यावरण आणि पृथ्वीवरील सजीवांचेही नुकसान होणार आहे. यामुळेच ग्लासगोमध्ये जगभरातील नेत्यांचा मेळावा झाला. हवामान बदल रोखण्यासाठी आणि त्यावर मात करण्यासाठी नवीन उपायांची चर्चा झाली.
दरम्यान, हवामान बदलाचा परिणाम हा अंदाजापेक्षा लवकर होऊ शकतो, याकडे लक्ष वेधण्यात आले. कारण हवामानात भरपूर बेमोसमी पाऊस पडणे आता सामान्य झाले आहे. 2030 पर्यंत पीक उत्पादनावरही त्याचा परिणाम होईल असे मानले जाते. या बदलाचा सर्वाधिक परिणाम हा मका आणि गव्हाच्या उत्पादनावर परिणाम होऊ शकतो. तापमानात अंदाजे वाढ, पावसाच्या स्वरुपात बदल आणि मानववंशीय हरितगृह वायू उत्सर्जनातून पृष्ठभागावरील कार्बन डायऑक्साइडचे प्रमाण वाढल्यामुळे पीक उत्पन्नात मोठा बदल होईल. यामुळे मका पिकांच्या उत्पन्नात 24 टक्के घट होण्याची शक्यता आहे, तर गव्हात सुमारे 17 टक्के वाढ होण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे.
प्रमुख उत्पादक क्षेत्रांना धोक्याची घंटी
नेचर फूड या नियतकालिकात प्रकाशित झालेल्या एका संशोधनात एकविसाव्या शतकाबद्दल नवीन अंदाज मांडले आहेत. या संशोधनात शास्त्रज्ञांनी अद्ययावत पिढीतील पीक आणि हवामान मॉडेल कसे असेल याविषयी सांगितले आहे. त्यात असे म्हटले आहे की, 2040 पूर्वीही काही प्रमुख उत्पादक क्षेत्रांना हवामान बदलाचा परिणाम दिसून येईल. भविष्यातील उत्पन्नाचा अंदाज अनिश्चित असला, तरी या निकालांवरून असे दिसून येते की मोठ्या उत्पादक क्षेत्रांना मानववंशीय हवामान धोक्यांचा सामना करावा लागेल जो पूर्वीच्या अंदाजापेक्षा वेगळा आहे.
मका, गहू प्रभावित होतील
जगभरात मका पिकवली जाते आणि विषुवृत्ताच्या जवळच्या देशांमध्ये मोठ्या प्रमाणात उत्पादन घेतले जाते. उत्तर आणि मध्य अमेरिका, पश्चिम आफ्रिका, मध्य आशिया, ब्राझील आणि चीन येत्या काही वर्षांत त्यांचे मका उत्पादन कमी करतील आणि या ब्रेडबास्केट प्रदेशात सरासरी तापमानाचे प्रमाण वाढेल आणि वनस्पतींवर अधिक दबाव जाणवणार आहे. या ग्रहाचे उपग्रह निरीक्षण पुरविणाऱ्या नासाने स्पष्ट केले की, भविष्यातील पिकांच्या उत्पादनाचे अनुकरण करताना तापमान हा एकमेव घटक नाही. वातावरणातील कार्बन डायऑक्साइडच्या उच्च पातळीचा प्रकाश संश्लेषण आणि पाणी धारणा, पिकांचे उत्पन्न वाढवणे यावर सकारात्मक परिणाम होतो, हा परिणाम मक्यापेक्षा गव्हासाठी जास्त आहे, जो सध्याच्या पिढीच्या मॉडेल्समध्ये अधिक अचूकपणे नोंदविला जातो.
हवामान बदलाचे जगभरात गंभीर परिणाम
दरम्यान, समशीतोष्ण वातावरणात पिकवलेल्या गव्हाला उत्तर अमेरिका आणि कॅनडा, उत्तर चीनमैदाने, मध्य आशिया, दक्षिण ऑस्ट्रेलिया आणि पूर्व आफ्रिका यांसह तापमान वाढल्यामुळे ते वाढू शकेल असे व्यापक क्षेत्र दिसू शकते, परंतु हे फायदे शतकाच्या मध्यपातळीपेक्षा कमी असू शकतात. नासाचे जोनास यांनी सांगितले की, “2014 मध्ये झालेल्या पीक उत्पन्नाच्या अंदाजाच्या तुलनेत मागील पिढीचे हवामान आणि पीक मॉडेल असा मूलभूत बदल पाहतील अशी आमची अपेक्षा नव्हती. सध्याच्या उत्पादन पातळीतून 20 टक्के घट केल्याने जगभरात गंभीर परिणाम होऊ शकतात.
संबंधित बातम्या :
कापूस उत्पादकांना अच्छे दिन, भविष्यही उज्वल मात्र घ्यावी लागणार ‘ही’ काळजी
केंद्र सरकारच्या ‘या’ निर्णयामुळे शेतकऱ्यांच्या डोळ्यात पाणी तर सर्वसामान्य ग्राहकांना दिलासा
दसऱ्यात तारले दिवाळीत मात्र, झेंडूच्या फुलांचा घाट्यात सौदा, आवकनुसार ठरले फुलांचे दर
