भारतासोबत पंगा महागात, बांगलादेशची वाटचाल विनाशाच्या दिशेने

आपल्या देशातील राजकारणातल्या एका दिग्गज महिलेला आश्रय देणाऱ्या भारताविषयीच बांगलादेशचे मोहम्मद युनूस चीनमध्ये जाऊन बरळतात, त्यानंतर त्यांच्याच सरकारवर स्पष्टीकरण देण्याची नामुष्की ओढावते. हे सगळं सुरु असताना आता बांगलादेशचे पाय आणि खोलात गेले आहे.

बांगलादेशचे हंगामी सरकार प्रमुख मोहम्मद युनूस यांच्या वादग्रस्त वक्तव्यानंतर भारताने बांगलादेशला देण्यात येणारी ट्रान्स शिपमेंट सुविधा अचानक बंद केली. त्यानंतर आता बांगलादेशने भारतातून सूत आयातीबाबत मोठा निर्णय घेत मोठे पाऊल उचलले आहे. त्यानंतर भारताशी स्पर्धा करण्यासाठी बांगलादेशने स्वबळावर स्वगोल केल्याची चर्चा आहे. संपूर्ण प्रकरण समजून घेऊया.

बांगलादेशने भारतीय धाग्याच्या आयातीवर बंदी टाइम्स ऑफ इंडियाच्या वृत्तानुसार, बांगलादेशच्या नॅशनल बोर्ड ऑफ रेव्हेन्यूने लँड पोर्टद्वारे भारतातून धाग्याची आयात स्थगित केली आहे, नॅशनल बोर्ड ऑफ रेव्हेन्यूने 13 एप्रिल 2025 रोजी एक अधिसूचना जारी करून भारतातून बेनापोलला धाग्याची आयात करण्याचे निर्देश दिले आहेत.

भोमरा, सोना मशीद, बांगलाबांधा आणि बुरीमारी या प्रमुख बंदरांमधून धाग्याची आयात पूर्णपणे बंद करण्यात आली होती. हा निर्णय तात्काळ लागू करण्यात आला आहे. पूर्वी या पाच बंदरांतून भारताचा धागा बांगलादेशात पोहोचत असे, जो तेथील वस्त्रोद्योगासाठी महत्त्वाचा कच्चा माल होता.

कोणाच्या सांगण्यावरून हे पाऊल उचलण्यात आले? बांगलादेश टेक्सटाईल मिल्स असोसिएशनच्या मागणीवरून हे पाऊल उचलण्यात आले आहे. बीटीएमएचे म्हणणे आहे की, सागरी मार्गाने येणाऱ्या धाग्यापेक्षा जमीनमार्गे भारतातून आयात होणाऱ्या धाग्याची किंमत खूपच कमी आहे, ज्यामुळे स्थानिक कारखान्यांना स्पर्धेचे नुकसान सहन करावे लागत आहे.

याशिवाय लेटर ऑफ क्रेडिटमध्ये (LC) नमूद केलेल्या रकमेपेक्षा जास्त सूत आणून आयातदार करचुकवेगिरी करत असल्याचा आरोपही बीटीएमएने केला आहे. यामुळे स्थानिक उद्योगांचे आणखी नुकसान होत होते.

बीटीएमएचे अध्यक्ष शौकत अजीज रसेल यांनी सांगितले की, भारतातील सूत कोलकात्यातील गोदामांमध्ये साठवले जातात आणि नंतर स्वस्त दरात बांगलादेशात नेले जातात, ज्यामुळे स्थानिक गिरण्या स्पर्धा करू शकत नाहीत. दुसरीकडे बांगलादेशातील गारमेंट आणि निटवेअर निर्यातदारांनी हा निर्णय आत्मघातकी असल्याचे म्हटले आहे.

प्लमी फॅशन्सचे व्यवस्थापकीय संचालक मोहम्मद फजलुल हक यांनी सांगितले की, स्वस्त भारतीय धाग्यामुळे ते आपला माल जगभर विकत आहेत. आता सागरी मार्गाने सूत आयात केल्यास वेळ आणि खर्च दोन्ही वाढेल, ज्यामुळे त्यांची स्पर्धात्मकता कमकुवत होईल.

भारताच्या धाग्यावर बांगलादेशात दुकान चालत होते का? बिझनेस स्टँडर्डमध्ये प्रसिद्ध झालेल्या अहवालानुसार, बांगलादेशने 2024 मध्ये भारतातून 95 टक्के सूत आयात केले आणि एकूण 12.5 लाख मेट्रिक टन सूत आयात केले, जे 2023 च्या तुलनेत 31.5 टक्के जास्त होते. मात्र, सागरी आणि हवाई मार्गाने धाग्याची आयात सुरू राहणार आहे.

बीटीएमएचा असा विश्वास आहे की यामुळे स्थानिक उद्योगांना बळकटी मिळेल, परकीय चलनाची बचत होईल आणि करचुकवेगिरी रोखली जाईल. पण या निर्णयामुळे लघु आणि मध्यम उद्योगांचे नुकसान होईल, असे गारमेंट निर्यातदारांचे म्हणणे आहे. भारताशी स्पर्धा करण्याच्या प्रक्रियेत बांगलादेश खराब होणार नाही, अशी अटकळ आता बांधली जात आहे, जशी सूत आयातीच्या बाबतीत झाली आहे.

यापूर्वी भारताने बांगलादेशला दिलेली ट्रान्सशिपमेंट सुविधा काढून घेतली होती. परराष्ट्र मंत्रालयाचे प्रवक्ते रणधीर जयस्वाल म्हणाले की, या सुविधेमुळे भारतातील विमानतळ आणि बंदरांवर गर्दी होत आहे, ज्यामुळे भारताच्या स्वतःच्या निर्यातीत विलंब आणि खर्च वाढत आहे.

भारताची ईशान्येकडील सात राज्ये भूपरिवेष्ठित असून समुद्रात त्यांचा एकमेव प्रवेश बांगलादेशातून होतो, असे युनूस यांनी चीनमध्ये सांगितल्यानंतर हे पाऊल उचलण्यात आले. चीनने या संधीचा लाभ घ्यावा, असे आवाहनही त्यांनी केले. यानंतर भारताने तीव्र निषेध व्यक्त करत बांगलादेशातील अल्पसंख्याकांवरील हल्ल्यांबाबत पुन्हा चिंता व्यक्त केली.