‘हा’ देश ड्रोनमधून बॉम्ब किंवा क्षेपणास्त्रे टाकत नसून डास सोडतोय, कारण वाचा

हवाईच्या घनदाट जंगलात जून महिन्यात असे दृश्य दिसले ज्याची कल्पना यापूर्वी क्वचितच कोणी केली होती. ड्रोनच्या माध्यमातून आकाशातून लहान बायोडिग्रेडेबल टाकण्यात आल्या. प्रत्येक पॉडमध्ये सुमारे एक हजार डास होते, पण ते माणसांना चावणारे नव्हते, तर एका विशेष प्रयोगशाळेत विकसित करण्यात आलेले नर डास होते, ज्यात मादी डासांशी जुळूनही अंडी निघू न देणारे जीवाणू होते.

डासांशी लढणे का महत्त्वाचे आहे?

हवाईचे सुंदर आणि रंगीबेरंगी पक्षी, जसे ‘हनीक्रिपर’, एकेकाळी मुबलक प्रमाणात आढळत होते, परंतु आज त्यांची संख्या झपाट्याने कमी होत आहे, परंतु मधमाश्यांच्या 50 हून अधिक प्रजाती होत्या, परंतु आता फक्त 17 शिल्लक आहेत, त्यापैकी बहुतेक धोक्यात आले आहेत. बियाणे ही एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी नेले जाते .

गेल्या वर्षी जंगलातून ‘अकिकिकी’ नावाचा एक छोटा पक्षी जवळजवळ नामशेष झाला होता आणि आता ‘अकेके’ नावाच्या दुसऱ्या प्रजातीचे 100 पेक्षा कमी पक्षी आहेत. त्यांच्या जाण्याने पर्यावरणाचीच नव्हे तर हवाईच्या सांस्कृतिक अस्मितेचीही मोठी हानी झाली आहे.

हे पक्षी गायब होण्यामागचं सर्वात मोठं कारण म्हणजे एव्हियन मलेरिया- डासांमुळे पसरणारा आजार . पकडणारी जहाजे येथे आली तेव्हा त्यांच्यासोबत डासही आले. तेव्हापासून हे डास तेथील वातावरणात पसरले आणि पक्ष्यांसाठी धोका बनले, कारण या पक्ष्यांच्या शरीरात रोगाशी लढण्याची ताकद नव्हती.

पूर्वी पक्षी डासांपासून वाचण्यासाठी डोंगरांच्या उंचीवर जात असत, जिथे थंडीमुळे डास पोहोचत नव्हते. पण आता हवामान बदलामुळे म्हणजेच ग्लोबल वॉर्मिंगमुळे उंच डोंगरांवरही तापमानात वाढ होत असून तेथे डास पोहोचत आहेत.

पक्ष्यांना वाचवण्यासाठी शास्त्रज्ञांनी ‘आयआयटी’ (विसंगत कीटक तंत्र) नावाच्या तंत्रावर काम सुरू केले आहे, ज्यामध्ये नर डासांच्या आत बॅक्टेरिया (वोल्बाचिया) घातला जातो.

2016 मध्ये अमेरिकन बर्ड कन्झर्व्हन्सी आणि ‘बर्ड्स, नॉट मॉस्किट्स’ या संस्थेने या तंत्रावर संशोधन सुरू केले . कॅलिफोर्नियातील एका प्रयोगशाळेत लाखो डास तयार करण्यात आले आणि नंतर हवाईच्या माऊ आणि कौई बेटांवर सोडण्यात आले आणि दर आठवड्याला सुमारे दहा लाख डास सोडले गेले.

डोंगराळ आणि दुर्गम भागात हेलिकॉप्टरने डास सोडणे खर्चिक आणि अवघड होते, म्हणूनच आता ड्रोनचा वापर केला जात आहे, जे हवामानानुसार स्वस्त, सुरक्षित आणि अधिक लवचिक आहे. ज्या ठिकाणी हेलिकॉप्टर पोहोचू शकत नाही अशा ठिकाणी ड्रोनद्वारे डास सोडले जात आहेत.