तुम्हाला भयानक स्वप्ने पडतात का? वृद्धत्व, अकाली मृत्यूचा धोका, जाणून घ्या

तुम्हाला रात्री अनेकदा भयानक स्वप्ने पडतात का? एका संशोधनानुसार, ज्या प्रौढांना आठवड्यातून एकदा किंवा त्यापेक्षा जास्त वेळा भयानक स्वप्ने पडतात त्यांना अकाली मृत्यूचा धोका तीन पट जास्त असतो (वयाच्या 70 व्या वर्षापूर्वी). युरोपियन अॅकॅडमी ऑफ न्यूरोलॉजी (EAN) कॉंग्रेस 2025 मध्ये हा अभ्यास सादर करण्यात आला. के डिमेंशिया रिसर्च इन्स्टिट्यूटचे डॉ. अबिडेमी ओटायकू यांनी केलेल्या अभ्यासात चार वेगवेगळ्या लोकसंख्या-आधारित गटांच्या अभ्यासातून 4,196 प्रौढ (26-74 वर्षे वयोगटा) यांचा समावेश होता. त्याचा पाठपुरावा 18 वर्ष चालला. लोक स्वत: सांगत असत की त्यांना किती वेळा दुःस्वप्न पडते.

मुख्य शोध: आठवड्यातून एक किंवा अधिक भयानक स्वप्ने पडणार् या लोकांना वयाच्या 70 व्या वर्षापूर्वी मृत्यूचा धोका तिप्पट जास्त होता (2.73 चे धोका गुणोत्तर) ज्यांना क्वचितच किंवा कधीही वाईट स्वप्ने पडत नाहीत. पाठपुराव्यात 227 लोकांचा अकाली मृत्यू झाला.

जैविक वृद्धत्व : अशा लोकांचे वय लवकर वाढते. हे टेलोमेरची लांबी (पेशींच्या वयाचे मोजमाप) आणि एपिजेनेटिक घड्याळे (डीएनए मेथिलेशनद्वारे मोजले जाणारे जैविक वय) द्वारे मोजले गेले. तीन घड्याळे वापरली गेली: डुनेडिनपेस, ग्रिमेज आणि फेनोवेज. जलद वृद्धत्व मृत्यूच्या 39-40 टक्के जोखमीचे स्पष्टीकरण देते.

इतर जोखमींशी तुलना: धूम्रपान, लठ्ठपणा, खराब आहार किंवा कमी शारीरिक हालचालींपेक्षा भयानक स्वप्ने अधिक मजबूत भविष्यवाणी करतात.

इतर आरोग्य समस्या असूनही दुःस्वप्नांना वेगवान वृद्धत्व आणि मृत्यूशी जोडणारा हा पहिला अभ्यास आहे. वैज्ञानिक स्पष्टीकरण: भयानक स्वप्ने कशी हानी पोहोचवतात भयानक स्वप्ने ही केवळ भयानक स्वप्ने नाहीत, तर आरोग्यास गंभीर धोके आहेत. वैज्ञानिक तथ्य…

तणाव प्रतिसाद: भयानक स्वप्ने लढाई-किंवा-उड्डाण प्रतिसाद सक्रिय करतात, ज्यामुळे हृदय गती वाढते. तणाव संप्रेरक (जसे की कोर्टिसोल) सोडते. असे वारंवार होत असल्याने शरीरावर सतत ताण पडतो.

झोपेचा त्रास: ही स्वप्ने झोपेमध्ये व्यत्यय आणतात आणि आरईएम झोपेवर परिणाम करतात. खराब झोपेमुळे पेशींचे वेगाने नुकसान होते.

सेल्युलर वृद्धत्व: यामुळे टेलोमेरेस लहान होतात (वृद्धत्वापासून संरक्षण करणार्या पेशींचे कॅप्स) आणि एपिजेनेटिक बदल, जे डीएनएवर परिणाम करतात. यामुळे शरीराचे वय कॅलेंडरच्या वयापेक्षा जास्त होते.

मृत्यूचा धोका: जलद वृद्धत्वामुळे लवकर हृदयरोग, कर्करोग किंवा इतर आजार होतात. अभ्यासात कॉक्स रिग्रेशनद्वारे हे सिद्ध झाले.

दुसऱ्या संशोधनात, भयानक स्वप्ने देखील आत्महत्येच्या जोखमीशी संबंधित असल्याचे आढळले. जर्नल ऑफ क्लिनिकल सायकियाट्रीमध्ये प्रकाशित झालेल्या अभ्यासानुसार, मानसिक रुग्णांमध्ये आत्महत्येच्या संकटाच्या 4 महिने आधी वाईट स्वप्ने पडतात.

प्रतिबंध आणि उपचार

शास्त्रज्ञांचे म्हणणे आहे की भयानक स्वप्ने ही एक टाळता येण्याजोगी आरोग्य समस्या आहे. स्क्रीनिंग: डॉक्टर झोपेच्या समस्या, तणाव आणि मानसिक आरोग्याची तपासणी करतात. उपचार: निद्रानाशासाठी संज्ञानात्मक वर्तणूक थेरपी (सीबीटी-आय) किंवा इमेज रिहर्सल थेरपी (आयआरटी) – जिथे भीतीदायक स्वप्नांना चांगल्या स्वप्नांमध्ये बदलण्याचा सराव करा. जीवनशैली: नियमित व्यायाम, झोपेच्या चांगल्या सवयी आणि तणाव कमी करणारे क्रियाकलाप (जसे की ध्यान). जर भयानक स्वप्नांवर उपचार केले गेले तर वृद्धत्व कमी होऊ शकते आणि वय कमी होऊ शकते? पुढील संशोधन समोर येईल. जर तुम्हाला वारंवार अशी स्वप्ने पडत असतील तर डॉक्टरांशी बोला – हे केवळ स्वप्न नव्हे तर आरोग्याचे लक्षण असू शकते.

(डिस्क्लेमर: या आर्टिकलमध्ये देण्यात आलेली माहिती व उपाय हे सामान्य ज्ञानावर आधारित आहेत. आमचा याला दुजोरा नाही. ते अवलंबण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला जरूर घ्यावा.)