साधा प्रश्न! संक्रांतीच्या दिवशी तिळाचे लाडू का खातात? तिळाचे महत्त्व काय? जाणून घ्या

Makar Sankranti 2026: भारतात मकर संक्रांतीचा हा सण मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. मकर संक्रांत हा हिंदू समाजातील प्रमुख सणांपैकी एक आहे. धार्मिक मान्यतेनुसार, ज्या दिवशी सूर्य मकर राशीत प्रवेश करतो, त्या दिवशी मकर संक्रांतीची नाणी तयार होते. जेव्हा सूर्य संक्रमण करताना मकर राशीत प्रवेश करतो, तेव्हा त्याला मकर संक्रांती म्हणतात.

भारताच्या कानाकोपऱ्यात ज्याप्रमाणे विविध प्रकारचे खाद्यपदार्थ असतात, त्याचप्रमाणे या देशात साजरे होणारे विविध सण देखील तशाच प्रकारचे खाद्यपदार्थ तयार करतात. ज्याप्रमाणे होळीच्या दिवशी पुरणाची पोळी बनवतात आणि दिवाळीला लाडू चिवडा, चकली, अनारसे बनवतात, त्याचप्रमाणे मकर संक्रांतीच्या दिवशी तीळ आणि गुळापासून बनवलेले पदार्थ खाण्याची परंपरा आहे.

तिळाचे महत्त्व काय आहे?

मकर संक्रांतीच्या दिवशी तिळाचे महत्त्व यावरून कळू शकते की या सणाला “तिल संक्रांती” असेही म्हणतात. पण तुम्हाला माहित आहे का की या दिवशी तिळाला इतके महत्त्व का दिले जाते? नाही, तर आज आम्ही तुम्हाला त्याबद्दल सांगत आहोत. जाणून घेऊया.

शनीसाठी महत्वाचे तीळ

मकर संक्रांतीच्या दिवशी सूर्यदेव मकर राशीत प्रवेश करतात, म्हणून या सणाला मकर संक्रांती म्हणतात आणि मकर राशीचा स्वामी शनिदेव आहे. सूर्य आणि शनिदेव हे बाप-पुत्र असले तरी त्यांचे एकमेकांशी वैर आहे. अशा परिस्थितीत जेव्हा सूर्यदेव शनीच्या घरात प्रवेश करतो, तेव्हा तिळाच्या उपस्थितीमुळे शनी त्याला कोणत्याही प्रकारचा त्रास देत नाही.

तीळ आणि गूळ हे वैज्ञानिक दृष्टीनेही विशेष

मकर संक्रांतीच्या दिवशी धार्मिकतेबरोबरच तीळ आणि गुळालाही वैज्ञानिक महत्त्व आहे. मकर संक्रांतीच्या वेळी उत्तर भारतात हिवाळा असतो आणि तीळ-गुळाचा परिणाम उष्ण असतो. हिवाळ्यात गूळ आणि तिळाचे लाडू खाल्ल्याने शरीर गरम राहते . त्याचबरोबर ते शरीरातील रोग प्रतिकारशक्ती वाढवण्याचे काम करते.

तीळ दानाची आख्यायिका

मकर संक्रांतीच्या दिवशी तीळ खाण्यामागे आणि ते दान करण्यामागेही एक पौराणिक कथा आहे. खरे तर सूर्यदेवतेला छाया आणि संज्ञा (संजना) या दोन बायका होत्या. शनिदेव हा छायाचा पुत्र होता, तर यमराज हा संज्ञाचा पुत्र होता. एके दिवशी सूर्यदेवांनी छायाला संज्ञाचा मुलगा यमराज यांच्याशी भेदभाव करताना पाहिले आणि रागावले आणि छाया आणि शनी यांना आपल्यापासून वेगळे केले. ज्यामुळे शनि आणि छाया यांना राग आला आणि त्यांनी सूर्यदेवाला कुष्ठरोगाचा शाप दिला. आपल्या पित्याला संकटात पाहून यमराजाने कठोर तपस्या करून सूर्यदेवांना कुष्ठरोगापासून मुक्त केले, परंतु सूर्यदेवाने रागाच्या भरात शनिमहाराजांचे घर मानल्या जाणाऱ्या कुंभाचे जाळण केले.

यामुळे शनी आणि त्याच्या आईला त्रास झाला. तेव्हा यमराजाने आपले वडील सूर्यदेव यांना शनिमहाराजांना क्षमा करण्याची विनंती केली. त्यानंतर सूर्यदेव शनिच्या घरी कुंभमेळ्याला गेले. त्यावेळी सर्व काही जळाले होते, फक्त शनिदेवांकडे तीळ शिल्लक होते. म्हणून त्याने तिळाने सूर्यदेवतेची पूजा केली. मकर संक्रांतीच्या दिवशी जो कोणी काळ्या तिळाने सूर्याची पूजा करेल, त्याचे सर्व कष्ट दूर होतील अशी प्रार्थना सूर्यदेवाने केली आहे. त्यामुळे या दिवशी सूर्यदेवतेची पूजा तिळाने केली जातेच, पण ती कोणत्या ना कोणत्या स्वरूपात खाल्ली जाते.

तिळदानाचे विशेष महत्त्व

मकर संक्रांतीच्या दिवशी तिळापासून बनवलेल्या वस्तू दान करणे चांगले होईल. शास्त्रानुसार तिळाचे दान केल्याने शनीचे दुष्परिणाम कमी होतात. तीळ मिसळून पाण्याने स्नान केल्याने पापांपासून मुक्ती मिळते, निराशा दूर होते. मकर संक्रांतीच्या पवित्र मुहूर्तावर सूर्यपूजन आणि सूर्य मंत्राचा 108 वेळा जप केल्याने नक्कीच फायदा होतो. जर भाषा आणि उच्चारण शुद्ध असेल तर आपण आदित्य हृदय स्तोत्राचे पठण केले पाहिजे. हा एक जिवंत प्रयोग आहे.

(डिस्क्लेमर: वरील माहिती उपलब्ध स्रोतावरून देण्यात आलेली आहे. याच्या तथ्यांबद्दल आम्ही कुठलाही दावा करीत नाही, तसेच अंधश्रद्धेला दुजोरा देत नाही)