भारताला ऑस्ट्रेलियाकडून काय मिळणार, पंतप्रधान मोदींचा हा दौरा इतका खास का ?

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी हे सध्या परदेश दौऱ्यावर आहेत. त्यांच्या तीन देशांच्या दौऱ्याचा भाग म्हणून पंतप्रधान मोदी बुधवारी संध्याकाळी इंडोनेशियाहून ऑस्ट्रेलियात दाखल झाले. त्यांच्या दौऱ्याचा पहिला टप्पा मेलबर्न असून, त्यानंतर ते न्यूझीलंडला देखील भेट देणार आहेत. गुरुवारी त्यांची ऑस्ट्रेलियाचे पंतप्रधान अँथनी अल्बानीज यांच्याशी भेट होणार असून भारत आणि ऑस्ट्रेलिया या दोन्ही देशांसाठी ही भेट विशेष महत्त्वाची आहे. भारताच्या अणुऊर्जा क्षमतांसाठी ऑस्ट्रेलियाचा पाठिंबा अत्यंत महत्त्वाचा आहे. ऑस्ट्रेलियाकडे जगातील युरेनियमचा सर्वात मोठा साठा उपलब्ध आहे, जो भारताच्या नागरी अणुऊर्जेविषयक गरजा पूर्ण करू शकतो. समुद्र ते आकाश अशा विविध क्षेत्रांमध्ये ऑस्ट्रेलिया हा भारताचा एक प्रमुख भागीदार राहिला आहे. आता संरक्षण क्षेत्रातही हे दोन्ही देश अधिक जवळ येऊ शकतात.

भारताला या दौऱ्यातून काय मिळणार ?

भारत आणि ऑस्ट्रेलिया यांच्यात होणाऱ्या उच्चस्तरीय बैठकीत संरक्षण भागीदारी, ऊर्जा सुरक्षा तसेच गंभीर खनिजे आणि तंत्रज्ञान या क्षेत्रांमध्ये अनेक महत्त्वपूर्ण निर्णय अपेक्षित आहेत.

संरक्षण सहकार्याला नवी दिशा

दोन्ही देश संरक्षण क्षेत्रातील स्टार्टअप्स आणि उत्पादनाला चालना देण्यासाठी ‘संरक्षण नवोन्मेष कॉरिडॉर’ (Defence Innovation Corridor) स्थापन करण्याच्या दिशेने पावले उचलण्याची शक्यता आहे. तसेच दहशतवादविरोधी सहकार्य अधिक बळकट करण्यावर विशेष भर दिला जाणार आहे.

संयुक्त संरक्षण घोषणापत्राद्वारे संरक्षण औद्योगिक सहकार्य वाढविण्यासोबतच दोन्ही देशांच्या सैन्यदलांमधील परस्पर कार्यक्षमता (Interoperability) मजबूत करण्यावर भर दिला जाईल. हिंद-प्रशांत क्षेत्रातील सागरी सुरक्षेला अधिक बळ देण्यासाठी ‘Maritime Security Roadmap’ तयार करण्यात येणार असून, त्याद्वारे सागरी क्षेत्रावरील जागरूकता आणि किनारी निगराणी क्षमता वाढविण्याचे उद्दिष्ट आहे. याशिवाय, भारतीय लष्कराचा एक अधिकारी Australian Defence College येथे तैनात करण्याचाही निर्णय अपेक्षित आहे.

ऊर्जा सुरक्षेसाठी भागीदारी अधिक मजबूत

ऊर्जा क्षेत्रातही भारत आणि ऑस्ट्रेलिया परस्पर सहकार्य अधिक दृढ करण्याच्या दिशेने पुढे जाणार आहेत. ऐतिहासिक युरेनियम करारामुळे भारताच्या नागरी अणुऊर्जा कार्यक्रमासाठी युरेनियमचा पुरवठा सुनिश्चित होण्याची अपेक्षा आहे. तसेच भारत ऑस्ट्रेलियाकडून एलएनजी (LNG), कोळसा आणि डिझेलची आयात वाढविणार असून, त्यामुळे देशाच्या ऊर्जा स्रोतांच्या विविधीकरणाच्या धोरणाला चालना मिळणार आहे.

दोन्ही देश Critical Mineral Corridor उभारण्यासाठी संयुक्तपणे काम करणार आहेत. तसेच Australia-India PACTS कराराअंतर्गत सायबर सुरक्षा, गंभीर तंत्रज्ञान आणि त्याच्या पुरवठा साखळीला अधिक सक्षम करण्यासाठी सहकार्य वाढवण्यात येणार आहे.

व्यापारासाठी हा दौरा खास का ?

या दौऱ्यादरम्यान दोन्ही देश व्यापार कराराचे (ECTA) ‘सर्वसमावेशक आर्थिक सहकार्य करारात’ (CECA) रूपांतर करण्याबाबत चर्चा करतील. 2022 सालापासून ऑस्ट्रेलियाला होणाऱ्या भारताच्या निर्यातीत दुप्पटाहून अधिक वाढ झाली आहे. या भेटीमुळे इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रातील ‘क्वाड’ (Quad) देशांमधील सहकार्य अधिक दृढ होईल.

पंतप्रधान मोदी कोणत्या कार्यक्रमांमध्ये होणार सहभागी ?

ऑस्ट्रेलियात असताना पंतप्रधान मोदी भारतीय समुदायाच्या एका कार्यक्रमालाही उपस्थित राहतील. ऑस्ट्रेलियात भारतीय वंशाचे सुमारे दहा लाख लोक वास्तव्यास असून, ते दोन्ही देशांमधील संबंध अधिक दृढ करत आहेत. या भेटीमुळे ऊर्जा, संरक्षण आणि व्यापार या क्षेत्रांतील सहकार्याला, तसेच लोका-लोकांमधील संबंधांना नवी चालना मिळण्याची अपेक्षा आहे.