AQI
TV9 Network
User
Sign In

By signing in or creating an account, you agree with Associated Broadcasting Company's Terms & Conditions and Privacy Policy.

दुर्गादेवीचा दुष्काळ नेमका काय होता? गावच्या गावं स्मशान का झाली? जाणून घ्या इतिहासातील भीषण दुष्काळाची कहाणी

तब्बल सात वर्षे महाराष्ट्रासह दक्षिण भारतातील अनेक भागांना हादरवून सोडणाऱ्या दुर्गादेवीच्या दुष्काळात नेमकं काय घडलं? उपासमार, स्थलांतर आणि मृत्यूच्या या काळात मंगळवेढ्याचे दामाजीपंत गरजूंच्या मदतीला कसे धावून आले? या भीषण दुष्काळामागची कारणे आणि इतिहासातील त्याचे पडसाद जाणून घ्या.

| Updated on: Oct 10, 2026 | 7:10 PM
Share
दुर्गादेवीचा दुष्काळ हा मध्ययुगीन दक्षिण भारताच्या इतिहासातील अत्यंत भीषण दुष्काळ म्हणून ओळखला जातो.

दुर्गादेवीचा दुष्काळ हा मध्ययुगीन दक्षिण भारताच्या इतिहासातील अत्यंत भीषण दुष्काळ म्हणून ओळखला जातो.

1 / 6
इतिहासात उल्लेख असलेल्या दुर्गादेवीच्या दुष्काळाचे दोन प्रमुख टप्पे मानले जातात. पहिला टप्पा 1398 ते 1408 आणि दुसरा टप्पा 1468 ते 1475 या कालखंडाशी संबंधित असल्याचे सांगितले जाते.

इतिहासात उल्लेख असलेल्या दुर्गादेवीच्या दुष्काळाचे दोन प्रमुख टप्पे मानले जातात. पहिला टप्पा 1398 ते 1408 आणि दुसरा टप्पा 1468 ते 1475 या कालखंडाशी संबंधित असल्याचे सांगितले जाते.

2 / 6
1468 ते 1475 या काळात महाराष्ट्र, कर्नाटक, आंध्र प्रदेश आणि तेलंगणाच्या काही भागांना भीषण दुष्काळाचा सामना करावा लागला. पावसाअभावी पाणी आणि अन्नधान्याची मोठी टंचाई निर्माण झाली होती.

1468 ते 1475 या काळात महाराष्ट्र, कर्नाटक, आंध्र प्रदेश आणि तेलंगणाच्या काही भागांना भीषण दुष्काळाचा सामना करावा लागला. पावसाअभावी पाणी आणि अन्नधान्याची मोठी टंचाई निर्माण झाली होती.

3 / 6
दुष्काळाची तीव्रता वाढल्याने अनेक गावांमध्ये उपासमारी आणि मृत्यूचे प्रमाण वाढल्याचे ऐतिहासिक उल्लेख आढळतात. अन्न-पाण्याच्या शोधात अनेक कुटुंबांनी आपली गावे सोडून इतर भागांत स्थलांतर केले.

दुष्काळाची तीव्रता वाढल्याने अनेक गावांमध्ये उपासमारी आणि मृत्यूचे प्रमाण वाढल्याचे ऐतिहासिक उल्लेख आढळतात. अन्न-पाण्याच्या शोधात अनेक कुटुंबांनी आपली गावे सोडून इतर भागांत स्थलांतर केले.

4 / 6
मंगळवेढ्यातील दामाजीपंतांनी दुष्काळाच्या काळात धान्याची कोठारे गरजू लोकांसाठी खुली केल्याची कथा महाराष्ट्राच्या लोकपरंपरेत प्रसिद्ध आहे. या घटनेचा संबंध दुष्काळातील मानवी मदतीच्या स्मृतीशी जोडला जातो.

मंगळवेढ्यातील दामाजीपंतांनी दुष्काळाच्या काळात धान्याची कोठारे गरजू लोकांसाठी खुली केल्याची कथा महाराष्ट्राच्या लोकपरंपरेत प्रसिद्ध आहे. या घटनेचा संबंध दुष्काळातील मानवी मदतीच्या स्मृतीशी जोडला जातो.

5 / 6
इतिहासकार वि. का. राजवाडे यांच्या विवेचनात ‘दुर्गादेवी’ या नावाचा संबंध ‘दुर्गाडी’ या शब्दाशी जोडला जातो. या दुष्काळाने केवळ शेती आणि अन्नव्यवस्थेवरच नव्हे, तर लोकवस्ती, स्थलांतर आणि धार्मिक परंपरांवरही दीर्घकालीन परिणाम केला.

इतिहासकार वि. का. राजवाडे यांच्या विवेचनात ‘दुर्गादेवी’ या नावाचा संबंध ‘दुर्गाडी’ या शब्दाशी जोडला जातो. या दुष्काळाने केवळ शेती आणि अन्नव्यवस्थेवरच नव्हे, तर लोकवस्ती, स्थलांतर आणि धार्मिक परंपरांवरही दीर्घकालीन परिणाम केला.

6 / 6
Follow Us
तुषार गांधींना ताब्यात घेतल्याने राजकीय वातावरण तापलं! आदित्य ठाकरे...
तुषार गांधींना ताब्यात घेतल्याने राजकीय वातावरण तापलं! आदित्य ठाकरे, संजय राऊत पोलीस ठाण्यात दाखल
दिल्लीतील आंदोलकांच्या धरपकडीवर राज ठाकरे आक्रमक; सरकारवर साधला निशाणा
दिल्लीतील आंदोलकांच्या धरपकडीवर राज ठाकरे आक्रमक; सरकारवर साधला निशाणा
कधीकाळी ऐतिहासिक वारसा म्हणून ओळख; चालुक्यकालीन महादेव मंदिर बारव...
कधीकाळी ऐतिहासिक वारसा म्हणून ओळख; चालुक्यकालीन महादेव मंदिर बारव नष्ट होण्याच्या मार्गावर
इथे आजीचं निधन, तिथे अभिजीत दिपके पोलिसांच्या ताब्यात; अंत्यदर्शनाला..
इथे आजीचं निधन, तिथे अभिजीत दिपके पोलिसांच्या ताब्यात; अंत्यदर्शनालाही मुकणार, कुटुंबिय म्हणाले आता...
अरविंद केजरीवाल, सिसोदीया यांना ताब्यात घेतलं, दिल्लीतील आंदोलनात...
मोठी बातमी! अरविंद केजरीवाल, सिसोदीया यांना ताब्यात घेतलं, दिल्लीतील आंदोलनात धरपकड सुरूच
सोलापूरमध्ये दुष्काळाची भीषण स्थिती! 10 तालुक्यांत केंद्रीय पथकाची...
सोलापूरमध्ये दुष्काळाची भीषण स्थिती! 10 तालुक्यांत केंद्रीय पथकाची पाहणी, खरीप पिकांचे मोठे नुकसान
Mamata Banerjee | दिल्ली पोलिसांनी ममता बॅनर्जीना ताब्यात घेतलं
Mamata Banerjee | दिल्ली पोलिसांनी ममता बॅनर्जीना ताब्यात घेतलं, मोठं कारण समोर
नाशिकच्या कांदा उत्पादकांसाठी चिंतेची बातमी! येत्या काळात कांद्याचे दर
नाशिकच्या कांदा उत्पादकांसाठी चिंतेची बातमी! येत्या काळात कांद्याचे दर वाढणार?
कोल्हापूरच्या अंबाबाई दर्शनासाठी हायटेक नियोजन! QR कोड स्कॅन करताच...
कोल्हापूरच्या अंबाबाई दर्शनासाठी हायटेक नियोजन! QR कोड स्कॅन करताच मिळणार 'ही' सुविधा
काँग्रेसच्या काळातील SIRवर आक्षेप का नाही घेतला? - नितेश राणे
Nitesh Rane | काँग्रेसच्या काळातील SIRवर आक्षेप का नाही घेतला? - नितेश राणे