सेमीकंडक्टर म्हणजे नेमकं काय आणि कुठे होतो याचा उपयोग? जाणून घ्या सविस्तर
सेमिकंडक्टर म्हणजे असा पदार्थ जो विद्युत् चालवण्याच्या बाबतीत अर्ध-चालक असतो. याचा वापर संगणक, मोबाइल, टीव्ही आणि इतर इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर होतो. सेमिकंडक्टरची महत्त्वपूर्ण भूमिका आधुनिक तंत्रज्ञान आणि इलेक्ट्रॉनिक्समध्ये आहे. त्याचा उपयोग आणि प्रकार जाणून घेण्यासाठी हा लेख वाचा.
स्मार्टफोन, संगणक, गाड्या, स्मार्ट टीव्ही, डिजिटल कॅमेरे, एटीएम कार्ड्स आणि अगदी मिसाइल्सपर्यंत सगळीकडे या छोट्या सिलिकॉन चिप्सचा वापर होतो. भारतात आता या चिप्स बनवण्यासाठी जोरदार हालचाल सुरू आहे. केंद्र सरकारने ग्रेटर नोएडाच्या जेवरमध्ये नवीन सेमीकंडक्टर यूनिटला मंजुरी दिली आहे. HCL आणि फॉक्सकॉनच्या संयुक्त उपक्रमातून उभारली जाणारी ही यूनिट भारतातील सहावी यूनिट आहे. केंद्रीय मंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी सांगितलं, की यावर्षीच एका यूनिटमधून उत्पादन सुरू होईल.
सेमीकंडक्टर म्हणजे काय?
सेमीकंडक्टर म्हणजे सिलिकॉन किंवा जर्मेनियमपासून बनलेली एक छोटी चिप. ही चिप विद्युत प्रवाह नियंत्रित करते. एका नखाएवढ्या चिपवर अब्जावधी सूक्ष्म स्विचेस असतात. ही चिप डेटा प्रक्रिया, माहिती साठवण आणि इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांचं नियंत्रण करते. स्मार्टफोनपासून गाड्यांपर्यंत सर्व आधुनिक उपकरणांमध्ये सेमीकंडक्टर हा आधार आहे.
कुठे होतो याचा वापर?
सेमीकंडक्टरचा वापर आज प्रत्येक क्षेत्रात आहे. मोबाइल फोनमध्ये प्रोसेसर आणि मेमरीसाठी, संगणकात डेटा प्रक्रियेसाठी आणि गाड्यांमध्ये हायटेक वैशिष्ट्यांसाठी सेमीकंडक्टर आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, गाड्यांमध्ये हेड्स-अप डिस्प्ले, सेन्सर्स, ऑटोनॉमस ड्रायव्हिंग, रिअर कॅमेरे, ब्लाइंड स्पॉट डिटेक्शन, एअरबॅग आणि इमर्जन्सी ब्रेकिंगसाठी याचा वापर होतो. स्मार्ट टीव्ही, डिजिटल कॅमेरे, संचार उपकरणे, ट्रेन आणि वैद्यकीय उपकरणांमध्येही सेमीकंडक्टर आहे.
का आहे इतकं मौल्यवान?
सेमीकंडक्टर हा आधुनिक तंत्रज्ञानाचा गाभा आहे. स्मार्टफोन, AI, मशीन लर्निंग, इलेक्ट्रिक वाहनं आणि 5G यासारख्या तंत्रज्ञानाला याची गरज आहे. त्यामुळे त्याची मागणी प्रचंड वाढली आहे. 2020 नंतर कोविडमुळे उत्पादन घटलं, आणि मागणी-पुरवठ्याचा ताळमेळ बिघडला. यामुळे अनेक उद्योगांना फटका बसला, विशेषतः गाड्या आणि मोबाइल उत्पादन क्षेत्राला. भारतात 2021 मध्ये सेमीकंडक्टर बाजार 27.2 अब्ज डॉलरचा होता, आणि 2023 मध्ये तो 64 अब्ज डॉलरवर पोहोचला. 2030 पर्यंत हा बाजार 110 अब्ज डॉलरचा होईल, असा अंदाज आहे.
भारतात सेमीकंडक्टर निर्मिती
भारतात सेमीकंडक्टर बनवण्यासाठी मोठी पावलं उचलली जात आहेत. सरकारने 2021 मध्ये 76,000 कोटींच्या भारत सेमीकंडक्टर मिशन (ISM) ला सुरुवात केली. याअंतर्गत गुजरात आणि आसाममध्ये तीन यूनिट्स मंजूर झाल्या, आणि आता जेवरमध्ये सहावी यूनिट येत आहे. टाटा, वेदांता आणि अदानी समूह यासारख्या कंपन्या या क्षेत्रात उतरल्या आहेत. जेवर यूनिट 3,700 कोटींच्या गुंतवणुकीसह 2027 पर्यंत उत्पादन सुरू करेल. यातून लॅपटॉप, स्मार्टफोन आणि गाड्यांसाठी चिप्स बनतील. यामुळे आयात कमी होईल आणि रोजगार वाढतील.
