हिवाळ्यात ‘या’ चुकांमुळे केसगळतीच्या समस्या वाढतात….

थंडीच्या हंगामात योग्य काळजी न घेतल्यास लोक केस गळण्याची आणि पातळ होण्याची तक्रार करतात. केसांच्या आरोग्यासाठी योग्य पोषण, ओलावा आणि रक्त प्रवाह खूप महत्वाचा आहे यावर आयुर्वेद आणि विज्ञान दोघेही सहमत आहेत. हिवाळ्यात लोक थंडी टाळण्यासाठी लोकरीच्या टोपी आणि मफलर घालतात, परंतु यामुळे केसांचे हळूहळू नुकसानही होते. जास्त काळ लोकरीची टोपी घातल्याने केसांमध्ये घर्षण निर्माण होते, गुंता वाढते आणि तुटण्याची शक्यताही वाढते. ह्याचा प्रभाव इतका होतो की केसांची लांबी कमी होते आणि त्याची मुळे अशक्त वाटू लागतात. हिवाळ्यात केस गळण्याच्या समस्या वाढण्यामागे अनेक नैसर्गिक आणि जीवनशैलीशी संबंधित कारणे असतात.

या ऋतूमध्ये हवामान कोरडे आणि थंड असल्यामुळे टाळूतील नैसर्गिक ओलावा कमी होतो. त्यामुळे टाळू कोरडी पडते, खाज सुटते आणि कोंड्याची समस्या वाढते. कोरड्या टाळूमुळे केसांची मुळे कमजोर होतात आणि केस सहज गळू लागतात. याशिवाय थंड वाऱ्याचा थेट संपर्क, गरम पाण्याने अंघोळ करण्याची सवय आणि घरातील हीटर किंवा गरम हवा देणाऱ्या उपकरणांचा वापर यामुळेही केस अधिक कोरडे आणि नाजूक होतात. हिवाळ्यात केस गळण्यामागे आहारातील बदलही कारणीभूत ठरतात.

या काळात अनेक जण पाणी कमी पितात, ज्यामुळे शरीरात आणि टाळूत निर्जलीकरण होते. तसेच जीवनसत्त्व A, B, C, D, लोह, झिंक आणि प्रथिनांची कमतरता असल्यास केसांची वाढ मंदावते आणि गळती वाढते. सूर्यप्रकाश कमी मिळाल्याने व्हिटॅमिन Dची कमतरता निर्माण होते, ज्याचा थेट परिणाम केसांच्या मुळांवर होतो. तणाव, अपुरी झोप आणि व्यायामाचा अभाव यामुळे रक्ताभिसरण कमी होते, परिणामी टाळूपर्यंत पोषण योग्य प्रमाणात पोहोचत नाही. चुकीच्या केसांची निगाही हिवाळ्यात केस गळण्याची समस्या वाढवते. वारंवार केस धुणे, कडक रसायनयुक्त शॅम्पू वापरणे किंवा केस ओले असतानाच कंगवा करणे यामुळे केस तुटतात.

थंडीत केस झाकून न ठेवणे किंवा ओले केस घेऊन बाहेर जाणेही नुकसानकारक ठरते. त्यामुळे हिवाळ्यात केस गळती टाळण्यासाठी सौम्य शॅम्पूचा वापर करावा, आठवड्यातून १–२ वेळा तेल मालिश करावी आणि केस धुतल्यानंतर कंडिशनर लावावा. पुरेसे पाणी पिणे, संतुलित आहार घेणे आणि टाळूची योग्य काळजी घेतल्यास हिवाळ्यात केस निरोगी, मजबूत आणि घनदाट राहू शकतात. याशिवाय हिवाळ्यात सूर्यप्रकाशाचा अभाव देखील केसांच्या वाढीवर परिणाम करतो. विज्ञानानुसार, सूर्याच्या किरणांपासून व्हिटॅमिन-डी केसांच्या रोमांना सक्रिय करते.

हिवाळ्यात अनेकदा सूर्यप्रकाश कमी पडतो आणि लोक घरात बंद असतात. यामुळे व्हिटॅमिन डीची कमतरता असते आणि पोषण केसांच्या मुळापर्यंत पोहोचत नाही. याचा परिणाम असा होतो की केस हळूहळू वाढतात आणि गळण्याची समस्या वाढते. आयुर्वेदात असेही मानले जाते की केसांची ऊर्जा आणि मजबुतीसाठी सूर्याचा हलका सूर्यप्रकाश आवश्यक आहे.

त्यामुळे हिवाळ्यात थोडा वेळ का होईना, दररोज उन्हात बसणे केसांसाठी फायदेशीर ठरते, असा सल्ला तज्ज्ञांनी दिला आहे. कोरडी हवा देखील या ऋतूत केसांच्या वाढीस अडथळा आणते. हिवाळ्यात हवेत खूप कमी ओलावा असतो, ज्यामुळे केसांचा नैसर्गिक ओलावा काढून घेतला जातो. यामुळे केसांची मुळे कमकुवत होतात आणि केस तुटण्याची शक्यता वाढते. टाळू देखील कोरडी होते, ज्यामुळे पोषणाचा अभाव होतो आणि केस लवकर वाढत नाहीत. एका संशोधनात असे नोंदवले गेले आहे की कमी आर्द्रतेची हवा केसांची रचना कमकुवत करते आणि त्यांना पातळ बनवते.

हिवाळ्यात गरम पाण्याने आंघोळ केल्याने केसांना धोका निर्माण होतो. थंडी टाळण्यासाठी लोक बराच वेळ गरम पाण्याने आंघोळ करतात, परंतु केसांचे नैसर्गिक तेल काढून टाकल्याने त्यांच्या क्यूटिकल्सचे नुकसान होते. यामुळे केस कमकुवत होतात, लवकर तुटतात आणि पातळ होतात. तसेच, ड्रायर आणि स्ट्रेटनर सारख्या गरम उपकरणांचा जास्त वापर केल्याने केसांची वाढ कमी होते आणि त्याची ताकद कमी होते. रक्ताभिसरण कमी झाल्याने हिवाळ्यात केसांच्या वाढीवरही परिणाम होतो. थंड हवेमुळे टाळूच्या रक्तवाहिन्या आकुंचन पावतात आणि पुरेसा ऑक्सिजन आणि पोषकद्रव्ये मुळांपर्यंत पोहोचत नाहीत. आयुर्वेदात हे केस कमकुवतपणाचे कारणही मानले गेले आहे. यामुळे केस मध्यभागी तुटू लागतात, गळतात आणि जास्त काळ निरोगी राहत नाहीत.