धनु संक्रांती कधी साजरा केली जाणार? शुभ मुहूर्त आणि तिथी काय? जाणून घ्या

सनातन धर्मात भगवान सूर्याला प्रकाशाचा स्रोत मानले जाते. भगवान सूर्याची एक शक्तिशाली देवता म्हणून पूजा केली जाते. नवग्रहांमध्ये सूर्यदेवतेला राजा म्हटले जाते. भगवान सूर्याच्या राशीचा बदल हा एक विशेष प्रसंग मानला जातो. संक्रांतीचा सण त्या राशीच्या नावाने साजरा केला जातो ज्यामध्ये भगवान सूर्य प्रवेश करतात. सध्या पौष महिना सुरू आहे. धनु संक्रांती ही हिंदू पंचांगानुसार पौष महिन्यात येणारी एक महत्त्वाची संक्रांती आहे. या दिवशी सूर्य धनु राशीत प्रवेश करतो, म्हणून तिला “धनु संक्रांती” असे म्हणतात. ही संक्रांती साधारणपणे १५–१६ डिसेंबर रोजी साजरी केली जाते आणि पुढील मकर संक्रांतीपर्यंतचा कालखंड धार्मिक दृष्ट्या विशेष मानला जातो. धनु संक्रांतीपासून खर्‍या अर्थाने हिवाळ्याची सुरुवात होते. दिवस थंड होऊ लागतात आणि वातावरण शांत, प्रसन्न बनते. या काळात स्नान, दान, जप, तप आणि व्रत यांना विशेष महत्त्व आहे.

अनेक ठिकाणी पहाटे लवकर उठून नदीस्नान करण्याची प्रथा आहे. या दिवशी तीळ, उडीद डाळ, लोकर, अन्न व उबदार वस्तू दान केल्यास पुण्य लाभते, असे मानले जाते. धार्मिक परंपरेनुसार धनु संक्रांतीपासून ‘धनुर्मास’ सुरू होतो. या महिन्यात विष्णू उपासना, तुलसी पूजा आणि सकाळी लवकर देवपूजा करण्याची परंपरा आहे. दक्षिण भारतात या काळात खास पहाटेच्या पूजा आणि भजनांचे आयोजन केले जाते. धनु संक्रांती आपल्याला संयम, शुद्ध आचार-विचार आणि दानधर्माचे महत्त्व शिकवते. निसर्गाच्या बदलत्या ऋतूंशी जुळवून घेत जीवनात सकारात्मकता व संतुलन ठेवण्याचा संदेश ही संक्रांती देते.

या महिन्यात भगवान सूर्य धनु राशीत प्रवेश करेल. त्या दिवशी धनु संक्रांत साजरी केली जाईल. जेव्हा भगवान सूर्य धनु राशीत प्रवेश करतो, तेव्हा एक खरमास असतो, ज्यामध्ये शुभ आणि शुभ कार्य निषिद्ध असते. पौष महिन्यात भगवान सूर्याची विशेष पूजा केली जाते. त्याच वेळी, असे मानले जाते की संक्रांतीच्या दिवशी भगवान सूर्याची पूजा केल्याने जीवनात शुभ फळे मिळतात. अशा परिस्थितीत जाणून घेऊया या महिन्यात धनु संक्रांत कधी साजरी केली जाईल? तसेच त्याची शुभ काळ, पूजा पद्धत आणि महत्त्व जाणून घ्या. यावेळी सूर्यदेव वृश्चिक राशीत गोचर करीत आहे. 16 डिसेंबर 2025 रोजी मंगळवारी सकाळी 04:26 वाजता सूर्य वृश्चिक राशीतून बाहेर पडून धनु राशीत प्रवेश करतील. यासह, खरमास सुरू होईल. सूर्यदेव १४ जानेवारीपर्यंत धनु राशीत संक्रमण करणार आहे. यानंतर ते मकर राशीत प्रवेश करतील. त्यानंतर मकर संक्रांतीचा सण साजरा केला जाईल. धनु संक्रांतीच्या दिवशी सकाळी 7.09 ते दुपारी 12.23 या वेळेत शुभ मुहूर्त असेल. या दिवशी महापुण्यकाळ सकाळी 07.09 ते 08.53 या वेळेत असेल. या दिवशी मुहूर्त 04 वाजून 27 मिनिटांनी असेल. धनु संक्रांतीच्या दिवशी सूर्योदयापूर्वी जागे व्हा. त्यानंतर पवित्र नदीत स्नान करावे, किंवा गंगाजलाने घरातील पाण्यात स्नान करावे. यानंतर स्वच्छ वस्त्र परिधान करून सूर्यदेवाचे दर्शन घ्या. नंतर एका तांब्याच्या भांड्यात पाणी घ्या. पाण्यात रोळी आणि फुले टाकून सूर्यदेवाला अर्घ्य द्यावे. भगवान सूर्याला लाल फुले अर्पण करा. धूप आणि दिवे लावा. शेवटी, भगवान सूर्याची आरती करा. धनु संक्रांत हा केवळ भगवान सूर्याच्या राशीपरिवर्तनाचा दिवस नाही तर धार्मिक आणि सांस्कृतिक दृष्टीनेही खूप महत्त्वाचा आहे. पितृ दोषाने ग्रस्त असलेल्या व्यक्तीने या दिवशी पूर्वजांची पूजा केली पाहिजे. धनुसंक्रांतीच्या दिवशी भगवान सूर्याची विधीनुसार स्नान आणि पूजा केल्याने सर्व पापे नष्ट होतात. भगवान सूर्याचा शुभ प्रभाव प्राप्त होतो. आजार दूर होतात.

धनु संक्रांतीच्या वेळी धार्मिक व सामाजिक दृष्ट्या काही परंपरागत गोष्टी केल्यास त्याचा सकारात्मक परिणाम होतो, असे मानले जाते. या दिवशी पहाटे लवकर उठून स्नान करावे. शक्य असल्यास नदीस्नान किंवा तीर्थस्नान करणे पुण्यकारक समजले जाते. स्नानानंतर स्वच्छ वस्त्र परिधान करून घरातील देवांची पूजा करावी. धनु संक्रांतीपासून धनुर्मास सुरू होत असल्याने विष्णू किंवा श्रीकृष्णाची उपासना विशेष महत्त्वाची असते. तुलसीपूजा, जप, ध्यान व नामस्मरण करावे. या काळात सात्त्विक आहार घ्यावा आणि दारू, मांसाहार टाळावा. या दिवशी दानधर्माला फार महत्त्व आहे. तीळ, उडीद डाळ, अन्नधान्य, उबदार कपडे, लोकर इत्यादींचे दान करावे. गरजू लोकांना मदत करणे हे या संक्रांतीचे खरे फल मानले जाते. धनु संक्रांती संयम, भक्ती आणि सदाचाराचे महत्त्व शिकवते.