मृत व्यक्तीचा ITR भरणे आवश्यक? कायदेशीर वारसावर असते ‘ही’ मोठी जबाबदारी
आयकर भरणे ही केवळ जिवंत व्यक्तींचीच जबाबदारी नाही. जर एखाद्या करदात्याचे निधन झाले असेल आणि त्यांची उत्पन्न मर्यादा करपात्र असेल, तर त्यांच्या वतीने आयकर रिटर्न भरणे अनिवार्य आहे. हे काम मृत व्यक्तीच्या कायदेशीर वारसाला करावे लागते, अन्यथा प्राप्तिकर विभागाकडून नोटीस येण्याची शक्यता असते.
अनेकांना वाटते की व्यक्तीच्या मृत्यूनंतर त्याचे करविषयक व्यवहार संपतात, पण वास्तव तसे नाही. आयकराच्या नियमानुसार, मृत व्यक्तीच्या उत्पन्नावर कर भरण्याची कायदेशीर जबाबदारी त्याच्या प्रतिनिधीची किंवा वारसाची असते. हा रिटर्न कसा भरावा आणि त्यासाठी कोणते नियम आहेत, याची सविस्तर माहिती घेणे प्रत्येक वारसासाठी आवश्यक आहे.
प्रत्येकाच्या मनात आयकराबाबत काही ना काही प्रश्न असतात. आज आपण कराशी संबंधित अशाच एका प्रश्नाबद्दल बोलणार आहोत, जो तुमच्या मनात एकदा आला असेल, जर एखादी व्यक्ती आपले आयकर विवरणपत्र (ITR) भरण्यापूर्वीच जग सोडून गेली तर त्याच्या थकबाकीचे काय होते? प्राप्तिकर विभाग हा कर माफ करतो का, की त्याची जबाबदारी दुसऱ्याच्या खांद्यावर येते? जर तुम्हालाही या प्रश्नाचे उत्तर जाणून घ्यायचे असेल तर आम्ही तुम्हाला त्याचे योग्य उत्तर सांगत आहोत. जाणून घेऊया.
इन्कम टॅक्स कोण भरतो?
आयकर कायद्याच्या कलम 159 नुसार जर करदात्याचा कर भरण्यापूर्वी मृत्यू झाला तर त्या व्यक्तीच्या उत्पन्नावर कर भरण्याची जबाबदारी त्याचा वारस आहे. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, मृत व्यक्तीच्या मालमत्तेचा वारसा असलेल्या व्यक्तीला कर भरावा लागतो.
वारसदाराला खिशातून कर भरावा लागेल का?
आता अनेकांच्या मनात हा प्रश्न असेल की, जर कर जास्त असेल तर आयकर विभाग तुम्हाला येथे थोडा दिलासा देतो. आयकर कायद्यात असे म्हटले आहे की कायदेशीर वारस केवळ मृत व्यक्तीकडून वारसाहक्काने मिळालेल्या मालमत्तेच्या रकमेसाठी जबाबदार आहे. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, जर एखाद्या व्यक्तीला वारसाहक्काने 5 लाख रुपयांची मालमत्ता मिळाली असेल, परंतु मृत व्यक्तीवर कर दायित्व 7 लाख रुपये असेल तर वारसाला केवळ 5 लाख रुपयांपर्यंत पैसे द्यावे लागतील. त्याला त्याच्या वैयक्तिक मालमत्तेतून उर्वरित 2 लाख रुपये देण्यास भाग पाडले जाऊ शकत नाही.
करदात्याच्या मृत्यूनंतर काय करावे?
सर्व प्रथम, आपल्याला आयकर विभागाच्या अधिकृत ई-फायलिंग पोर्टलला भेट द्यावी लागेल. तेथे आपल्याला मृत व्यक्तीचा प्रतिनिधी म्हणून स्वत: ची नोंदणी करावी लागेल. याशिवाय, आपण त्यांच्या वतीने कोणतेही रिटर्न भरू शकणार नाही.
काही महत्वाची कागदपत्रे
मृत व्यक्तीचा मृत्यू दाखला
मृताचे पॅन कार्ड
वारसदाराचे पॅन कार्ड
कायदेशीर वारस असल्याचा पुरावा
कर भरला नाही तर काय होईल?
करदाता करदात्याच्या मृत्यूनंतर आयकर भरायला विसरला किंवा जाणूनबुजून तो भरला नाही तर प्राप्तिकर विभाग मृत व्यक्तीच्या नावावर नोटीस पाठवू शकतो. जर कर वेळेवर भरला नाही तर विभाग हयात करदात्यावर आकारला जाणारा दंड आणि व्याज लागू करेल. फक्त इथेच दंड वारसदाराला भरावा लागेल.
काही महत्त्वाच्या गोष्टी
संपूर्ण कर प्रक्रिया पूर्ण होईपर्यंत मृताची बँक खाती पूर्णपणे बंद करणे टाळा, कारण कर परतावा त्याच खात्यात येऊ शकतो. मृत्युपत्र, उत्तराधिकार प्रमाणपत्र आणि मृत्यूशी संबंधित सर्व कागदपत्रे हाताशी ठेवा. अशा वेळी कर नियम गुंतागुंतीचे असू शकतात, म्हणून अशा प्रकरणांमध्ये कर तज्ञाचा सल्ला घ्या.
