हिन्दी News9 ಕನ್ನಡ తెలుగు বাংলা ગુજરાતી ਪੰਜਾਬੀ தமிழ் മലയാളം मनी9 TV9-UP
AQI
TV9 Network
User
Sign In

By signing in or creating an account, you agree with Associated Broadcasting Company's Terms & Conditions and Privacy Policy.

Subscribe Whatsapp Channel
LATEST NEWS महाराष्ट्र मुंबई पुणे क्रीडा सिनेमा Reels Videos फोटो गॅलरी राजकारण क्राईम राष्ट्रीय आंतरराष्ट्रीय बिझनेस हेल्थ लाईफस्टाईल राशीभविष्य अध्यात्म वेब स्टोरीज Topics

GK : नकाशात उत्तर दिशा नेहमी वरच्या बाजूलाच का असते?

Map Fact : नकाशात उत्तर दिशा नेहमी वरच्या बाजूला असणे ही केवळ एक पद्धत नसून त्यामागे मोठा इतिहास आणि वैज्ञानिक कारणे आहेत. याबाबत सविस्तर माहिती जाणून घेऊयात.

बापू गायकवाड
बापू गायकवाड | Updated on: Dec 20, 2025 | 9:54 PM
Share
ध्रुवतारा : प्राचीन काळापासून खलाशी आणि प्रवाशांसाठी ध्रुवतारा हा दिशा शोधण्याचा सर्वात विश्वासार्ह मार्ग होता. तो नेहमी उत्तर दिशेला स्थिर असतो, म्हणून नकाशात उत्तराला प्राधान्य देणे सोयीचे झाले.

ध्रुवतारा : प्राचीन काळापासून खलाशी आणि प्रवाशांसाठी ध्रुवतारा हा दिशा शोधण्याचा सर्वात विश्वासार्ह मार्ग होता. तो नेहमी उत्तर दिशेला स्थिर असतो, म्हणून नकाशात उत्तराला प्राधान्य देणे सोयीचे झाले.

1 / 5
होकायंत्राचा शोध : होकायंत्राचा शोध लागल्यानंतर त्याची सुई नेहमी चुंबकीय उत्तर दिशा दर्शवते. नकाशा वाचताना होकायंत्राची दिशा आणि नकाशाची दिशा जुळावी म्हणून उत्तर वरच्या बाजूला ठेवली गेली.

होकायंत्राचा शोध : होकायंत्राचा शोध लागल्यानंतर त्याची सुई नेहमी चुंबकीय उत्तर दिशा दर्शवते. नकाशा वाचताना होकायंत्राची दिशा आणि नकाशाची दिशा जुळावी म्हणून उत्तर वरच्या बाजूला ठेवली गेली.

2 / 5
युरोपियन देशांच्या राजकारण : नकाशाशास्त्राचा आधुनिक विकास प्रामुख्याने युरोपियन देशांनी केला. युरोप उत्तर गोलार्धात असल्यामुळे, त्यांनी सोयीसाठी आणि स्वतःचे महत्त्व अधोरेखित करण्यासाठी उत्तर दिशा वर ठेवली.

युरोपियन देशांच्या राजकारण : नकाशाशास्त्राचा आधुनिक विकास प्रामुख्याने युरोपियन देशांनी केला. युरोप उत्तर गोलार्धात असल्यामुळे, त्यांनी सोयीसाठी आणि स्वतःचे महत्त्व अधोरेखित करण्यासाठी उत्तर दिशा वर ठेवली.

3 / 5
'मर्केटर' प्रोजेक्शन : 1569 मध्ये जेरार्डस मर्केटरने एक नकाशा बनवला जो सागरी प्रवासासाठी क्रांतीकारी ठरला. या नकाशात उत्तर दिशा वर होती, ज्यामुळे जहाजांना दिशा ठरवणे सोपे झाले. आजचे 'गुगल मॅप्स' देखील याच तत्त्वावर आधारित आहेत.

'मर्केटर' प्रोजेक्शन : 1569 मध्ये जेरार्डस मर्केटरने एक नकाशा बनवला जो सागरी प्रवासासाठी क्रांतीकारी ठरला. या नकाशात उत्तर दिशा वर होती, ज्यामुळे जहाजांना दिशा ठरवणे सोपे झाले. आजचे 'गुगल मॅप्स' देखील याच तत्त्वावर आधारित आहेत.

4 / 5
जागतिक मान्यता : जगभरातील विविध देशांमधील नकाशांमध्ये सुसूत्रता असावी यासाठी एक मानक ठरवणे गरजेचे होते. आंतरराष्ट्रीय करार आणि शैक्षणिक सोयीसाठी उत्तर दिशा वर ठेवण्याचे सर्वमान्य झालेले आहे.

जागतिक मान्यता : जगभरातील विविध देशांमधील नकाशांमध्ये सुसूत्रता असावी यासाठी एक मानक ठरवणे गरजेचे होते. आंतरराष्ट्रीय करार आणि शैक्षणिक सोयीसाठी उत्तर दिशा वर ठेवण्याचे सर्वमान्य झालेले आहे.

5 / 5
Follow Us
LIVETV
Visual Stories View more
23 सप्टेंबरलाच दिवस-रात्र समान का असतात? जाणून घ्या रहस्य!
23 सप्टेंबरलाच दिवस-रात्र समान का असतात? जाणून घ्या रहस्य!
रेल्वे स्टेशनचे बोर्ड पिवळे का असतात?
रेल्वे स्टेशनचे बोर्ड पिवळे का असतात?
जुन्या फोनपासून घराच्या सुरक्षेसाठी असा बनवा सीसीटीव्ही..
जुन्या फोनपासून घराच्या सुरक्षेसाठी असा बनवा सीसीटीव्ही..
GK : जर चंद्रावर गोळी चालवली तर काय होईल ?
GK : जर चंद्रावर गोळी चालवली तर काय होईल ?
या राज्यात अत्यंत आवडीने खातात कुत्र्याचे मास
या राज्यात अत्यंत आवडीने खातात कुत्र्याचे मास
पोटात वारंवार गॅस होतोय, या टिप्स येतील कामी..
पोटात वारंवार गॅस होतोय, या टिप्स येतील कामी..
व्हिडीओ View more
निवडणूक आयोगात चाललंय काय? निवडणूक आयुक्तांमध्येच बिनसलं? 10 महिन्यांत
Election Commission : निवडणूक आयोगात चाललंय काय? निवडणूक आयुक्तांमध्येच बिनसलं? 10 महिन्यांत 14 वेळा आक्षेप! वाचा प्रकरण काय?
चंद्रपूरच्या तुकूमचा राजाची मूर्ती, कडधान्यांपासून साकारलेला गणपती
चंद्रपूरच्या तुकूमचा राजाची अनोखी मूर्ती, कडधान्यांपासून साकारलेला गणपती
गणेशोत्सवात पिंपरी चिंचवड पोलिसांची डीजे आवाजावर कारवाई
गणेशोत्सवात पिंपरी चिंचवड पोलिसांची डीजे आवाजावर कारवाई, 80 मंडळांवर गुन्हे
भाजपमध्ये संघटनात्मक फेरबदल; महाराष्ट्राच्या प्रभारीपदी कोणाची वर्णी
BJP : भाजपमध्ये मोठा संघटनात्मक फेरबदल; महाराष्ट्राच्या प्रभारीपदी कोणाची वर्णी
रुपाली चाकणकर यांच्या विधानामुळे संताप, नेमकं काय म्हणाल्या?
Video : सावित्रीबाई फुलेंनीही 200 वर्षांपूर्वी…. रुपाली चाकणकर यांच्या विधानामुळे संताप, नेमकं काय म्हणाल्या?
सिल्लोडमध्ये गणेशोत्सवातून देशप्रेमाचा संदेश
Video: सिल्लोडमध्ये गणेशोत्सवातून देशप्रेमाचा संदेश, कुलकर्णी कुटुंबाचा 150 वर्षांच्या गौरवशाली इतिहासाचा देखावा
विनायक राऊत संतापले, दिशा सालियनच्या वडिलांवर गंभीर आरोप!
'मेलेल्याच्या टाळूवर लोणी चाटणारी औलाद म्हणजे...., विनायक राऊत संतापले, दिशा सालियनच्या वडिलांवर गंभीर आरोप!
शेती जळाली, उत्पन्न बंद…आता शाळेची फी तरी कशी भरायची?
Vidarbha Drought : शेती जळाली, उत्पन्न बंद…आता शाळेची फी तरी कशी भरायची?; दुष्काळग्रस्त विद्यार्थ्यांचा सरकारला आर्त सवाल
एकनाथ शिंदे, उद्धव ठाकरे वसंत डावखरे प्रकरणी निर्दोष, वकील म्हणाले...
एकनाथ शिंदे, उद्धव ठाकरे वसंत डावखरे प्रकरणी निर्दोष, वकील काय म्हणाले?
मोठी बातमी! आयोगाच्या निर्णय प्रक्रियेवरील आरोपांवर केंद्रीय निवडणूक..
मोठी बातमी! आयोगाच्या निर्णय प्रक्रियेवरील आरोपांवर केंद्रीय निवडणूक आयोगाची भूमिका स्पष्ट