हिन्दी English ಕನ್ನಡ తెలుగు বাংলা ગુજરાતી ਪੰਜਾਬੀ தமிழ் অসমীয়া മലയാളം मनी9 TV9-UP
AQI
Sign In

By signing in or creating an account, you agree with Associated Broadcasting Company's Terms & Conditions and Privacy Policy.

Subscribe Whatsapp Channel
LATEST NEWS महाराष्ट्र मुंबई पुणे क्रीडा सिनेमा Reels Videos फोटो गॅलरी राजकारण क्राईम राष्ट्रीय आंतरराष्ट्रीय बिझनेस हेल्थ लाईफस्टाईल राशीभविष्य अध्यात्म वेब स्टोरीज Topics

GK : भारतात नोटा छापायचा नियम काय? RBI मनाला वाटेल तेवढ्या नोटा का छापू शकत नाही?

आरबीआयला नोटा छापण्याचा अधिकार असतो. परंतु हा अधिकार असूनही आरबीआय मनाला वाटले तेवढ्या नोटा छापू शकत नाही. त्यामागचे नेमके कारण अनेकांना माहिती नाही.

| Updated on: Jan 05, 2026 | 7:57 PM
Share
जेव्हा महागाई वाढते तेव्हा नोकऱ्या कमी होतात. सोबतच सामान्य लोकांच्या खिशाला जास्त झळ बसते. त्यामुळेच अशा स्थितीत भारताची रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया पैसे छापून लोकांच्या हातात पैसे का देत नाही? असा प्रश्न विचारला जातो. सोबतच आरबीआयकडे नोटा छापण्याचा अधिकार असेल तर भरपूर साऱ्य नोटा छापून आरबीआय देशावर असलेले कर्ज का कमी करत नाही? हादेखील प्रश्न उपस्थित केला जातो. त्यामुळेच आता आरबीआय आणि नोटा छापण्याचा अधिकार याविषयी जाणून घेऊ या...

जेव्हा महागाई वाढते तेव्हा नोकऱ्या कमी होतात. सोबतच सामान्य लोकांच्या खिशाला जास्त झळ बसते. त्यामुळेच अशा स्थितीत भारताची रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया पैसे छापून लोकांच्या हातात पैसे का देत नाही? असा प्रश्न विचारला जातो. सोबतच आरबीआयकडे नोटा छापण्याचा अधिकार असेल तर भरपूर साऱ्य नोटा छापून आरबीआय देशावर असलेले कर्ज का कमी करत नाही? हादेखील प्रश्न उपस्थित केला जातो. त्यामुळेच आता आरबीआय आणि नोटा छापण्याचा अधिकार याविषयी जाणून घेऊ या...

1 / 5
किती नोटा छापायच्या याचा अधिकारी आरबीआयकडे असतो. परंतु नोटा छापायचा अधिकार असला तरीही आरबीआय नोटा मनाला वाटेल तेवढ्या नोटा छापू शकत नही. नोटा छापण्यासाठी विशेष परवानगी लागते. सोबतच सर्व नियमांचे पालून करूनच नोटा छापाव्या लागतात.

किती नोटा छापायच्या याचा अधिकारी आरबीआयकडे असतो. परंतु नोटा छापायचा अधिकार असला तरीही आरबीआय नोटा मनाला वाटेल तेवढ्या नोटा छापू शकत नही. नोटा छापण्यासाठी विशेष परवानगी लागते. सोबतच सर्व नियमांचे पालून करूनच नोटा छापाव्या लागतात.

2 / 5
भारतात नोटा छापण्याच्या प्रक्रियेला मिनिमम रिझर्व्ह सिस्टिम म्हटले जाते. या प्रक्रियेअंतर्गत परदेशी गंगाजळी आणि सोन्याचा साठा लक्षात घेऊन आरबीआय नोटा छापते. म्हणजेच आरबीआयने एखादी नोट चापल्यास त्या नोटाचे मूल्य आहे तेवढेच राहावे.

भारतात नोटा छापण्याच्या प्रक्रियेला मिनिमम रिझर्व्ह सिस्टिम म्हटले जाते. या प्रक्रियेअंतर्गत परदेशी गंगाजळी आणि सोन्याचा साठा लक्षात घेऊन आरबीआय नोटा छापते. म्हणजेच आरबीआयने एखादी नोट चापल्यास त्या नोटाचे मूल्य आहे तेवढेच राहावे.

3 / 5
नोटाचे मूल्य कमी होऊ नये, हा विचार केंद्रस्थानी ठेवूनच आरबीआयला नोटा छापाव्या लागतात. नोटा छापण्याचा निर्णय आरबीआय एकट्याने घेऊ शकत नाही. या प्रक्रियेत केंद्र सरकारचीही भूमिका फार महत्त्वाची असते. सरकार आणि आरबीआय एकत्र मिळून नोटा छापायच्या की नाही, हे ठरवतात.

नोटाचे मूल्य कमी होऊ नये, हा विचार केंद्रस्थानी ठेवूनच आरबीआयला नोटा छापाव्या लागतात. नोटा छापण्याचा निर्णय आरबीआय एकट्याने घेऊ शकत नाही. या प्रक्रियेत केंद्र सरकारचीही भूमिका फार महत्त्वाची असते. सरकार आणि आरबीआय एकत्र मिळून नोटा छापायच्या की नाही, हे ठरवतात.

4 / 5
बाजारात नोटांची मागणी, जुन्या किती नोटा खराब झालेल्या आहेत, महागाईचा दर, आर्थिक स्थिती लक्षात घेऊनच नोटा छापायच्या की नाही, हे आरबीआय ठरवते. आरबीआयने नव्या नोटा छापल्या की महागाई वाढते. बाजारात नोटा जास्त झाल्या की महागाई वाढते. त्याचा परिणाम नोटांवर पडतो. लोकांचा चलनावरील विश्वास उडतो. असे झाल्यास देश संकटात सापडू शकतो. अर्थव्यवस्था खिळखिळी होऊ शकते. त्यामुळेच गरजेच्या असतील तेवढ्याच नोटा छापण्याचा निर्णय आरबीआय घेते.

बाजारात नोटांची मागणी, जुन्या किती नोटा खराब झालेल्या आहेत, महागाईचा दर, आर्थिक स्थिती लक्षात घेऊनच नोटा छापायच्या की नाही, हे आरबीआय ठरवते. आरबीआयने नव्या नोटा छापल्या की महागाई वाढते. बाजारात नोटा जास्त झाल्या की महागाई वाढते. त्याचा परिणाम नोटांवर पडतो. लोकांचा चलनावरील विश्वास उडतो. असे झाल्यास देश संकटात सापडू शकतो. अर्थव्यवस्था खिळखिळी होऊ शकते. त्यामुळेच गरजेच्या असतील तेवढ्याच नोटा छापण्याचा निर्णय आरबीआय घेते.

5 / 5
Visual Stories View more
वनडेत चेसिंग करताना सर्वाधिक सिक्स कुणाच्या नावावर? रोहित या स्थानी
वनडेत चेसिंग करताना सर्वाधिक सिक्स कुणाच्या नावावर? रोहित या स्थानी
मॉडर्न वहिनीसाहेब, धनश्रीच्या लुकवर कमेंट्सचा पाऊस
मॉडर्न वहिनीसाहेब, धनश्रीच्या लुकवर कमेंट्सचा पाऊस
हिवाळ्यात बीपी नियंत्रणात ठेवण्यासाठी खा या गोष्टी
हिवाळ्यात बीपी नियंत्रणात ठेवण्यासाठी खा या गोष्टी
काळे कपडे अन् हलव्याचे दागिने..; समर-स्वानंदीची लग्नानंतरही पहिली मकरसंक्रांत
काळे कपडे अन् हलव्याचे दागिने..; समर-स्वानंदीची लग्नानंतरही पहिली मकरसंक्रांत
भारत-न्यूझीलंड वनडे सीरिजमध्ये सर्वाधिक धावा, रोहित-विराट कितव्या स्थानी?
भारत-न्यूझीलंड वनडे सीरिजमध्ये सर्वाधिक धावा, रोहित-विराट कितव्या स्थानी?
टेस्ट क्रिकेटमध्ये 2020 पासून सर्वाधिक धावा करणारे फलंदाज
टेस्ट क्रिकेटमध्ये 2020 पासून सर्वाधिक धावा करणारे फलंदाज
व्हिडीओ View more
निवडणुकीत पैशांचा धमाकुळ सुरु! उद्धव ठाकरेंचा गंभीर आरोप
निवडणुकीत पैशांचा धमाकुळ सुरु! उद्धव ठाकरेंचा गंभीर आरोप.
असं कधीच घडलं नव्हतं... आकाशातून आले जळते दगड... भंडाऱ्यात एकच खळबळ
असं कधीच घडलं नव्हतं... आकाशातून आले जळते दगड... भंडाऱ्यात एकच खळबळ.
... तर एकही विमानतळ अदानींनी बांधलं नाही! राज ठाकरेंचा मोठा खुलासा
... तर एकही विमानतळ अदानींनी बांधलं नाही! राज ठाकरेंचा मोठा खुलासा.
ठाकरे बंधूंकडून भगवा गार्डचा नवा प्रयोग!
ठाकरे बंधूंकडून भगवा गार्डचा नवा प्रयोग!.
पुण्यात फडणवीस-राज ठाकरे आमने-सामने
पुण्यात फडणवीस-राज ठाकरे आमने-सामने.
एकनाथ शिंदेंच्या बालेकिल्ल्यात नितेश राणेंचा रोड शो!
एकनाथ शिंदेंच्या बालेकिल्ल्यात नितेश राणेंचा रोड शो!.
हा दहशतवाद संपवायचाय! अशोक चव्हाण यांची एसआयटी चौकशीची मागणी
हा दहशतवाद संपवायचाय! अशोक चव्हाण यांची एसआयटी चौकशीची मागणी.
आमचा मागील रेकॉर्ड तोडू; मुख्यमंत्री फडणवीसांनी व्यक्त केला विश्वास
आमचा मागील रेकॉर्ड तोडू; मुख्यमंत्री फडणवीसांनी व्यक्त केला विश्वास.
... तर तुम्हाला मिरची का झोंबली? संदीप देशपांडेंचा खोचक प्रश्न
... तर तुम्हाला मिरची का झोंबली? संदीप देशपांडेंचा खोचक प्रश्न.
लाडकी बहीण योजना एकनाथ शिंदेंनी आणलीय, आता एक भाऊ क्रेडिट घेऊ पाहतोय;
लाडकी बहीण योजना एकनाथ शिंदेंनी आणलीय, आता एक भाऊ क्रेडिट घेऊ पाहतोय;.