हिन्दी News9 ಕನ್ನಡ తెలుగు বাংলা ગુજરાતી ਪੰਜਾਬੀ தமிழ் മലയാളം मनी9 TV9-UP
AQI
TV9 Network
User
Sign In

By signing in or creating an account, you agree with Associated Broadcasting Company's Terms & Conditions and Privacy Policy.

Subscribe Whatsapp Channel
LATEST NEWS महाराष्ट्र मुंबई पुणे क्रीडा सिनेमा Reels Videos फोटो गॅलरी राजकारण क्राईम राष्ट्रीय आंतरराष्ट्रीय बिझनेस हेल्थ लाईफस्टाईल राशीभविष्य अध्यात्म वेब स्टोरीज Topics

एका वर्षात 12 महिनेच का असतात? कोणत्या राजाच्या निर्णयाने बदललं जगाचं कॅलेंडर; वाचून तुम्हीही व्हाल थक्क!

वर्षात १२ महिनेच का असतात आणि फेब्रुवारीमध्ये २८ दिवस का? जाणून घ्या १० महिन्यांच्या जुन्या रोमन कॅलेंडरचा रंजक इतिहास आणि यामागचे खगोलीय कारण.

| Updated on: Dec 28, 2025 | 3:30 PM
Share
नवीन वर्ष आता अवघ्या काही दिवसांवर येऊन ठेपले आहे. वर्षाचा पहिला महिना जानेवारी आणि शेवटचा महिना डिसेंबर हे गणित आता आपल्या सर्वांच्याच अंगवळणी पडले आहे.

नवीन वर्ष आता अवघ्या काही दिवसांवर येऊन ठेपले आहे. वर्षाचा पहिला महिना जानेवारी आणि शेवटचा महिना डिसेंबर हे गणित आता आपल्या सर्वांच्याच अंगवळणी पडले आहे.

1 / 8
पण तुम्हाला हे जाणून आश्चर्य वाटेल की, मानवी इतिहासात सुरुवातीला वर्षात १२ महिने नव्हते, तर फक्त १० महिने होते. मग हे बदल कसे झाले आणि फेब्रुवारीमध्येच कमी दिवस का असतात? यामागचे रंजक शास्त्र आणि इतिहास समजून घेऊया.

पण तुम्हाला हे जाणून आश्चर्य वाटेल की, मानवी इतिहासात सुरुवातीला वर्षात १२ महिने नव्हते, तर फक्त १० महिने होते. मग हे बदल कसे झाले आणि फेब्रुवारीमध्येच कमी दिवस का असतात? यामागचे रंजक शास्त्र आणि इतिहास समजून घेऊया.

2 / 8
प्राचीन रोमन कॅलेंडरमध्ये सुरुवातीला मार्च ते डिसेंबर असे केवळ १० महिने असायचे. यामुळे ऋतू आणि कापणीच्या वेळेचे गणित चुकू लागले. साधारण ६९० ईसापूर्व काळात रोमन राजा नुमा पोम्पिलियस याने कॅलेंडरमध्ये सुधारणा करण्याचे ठरवले.

प्राचीन रोमन कॅलेंडरमध्ये सुरुवातीला मार्च ते डिसेंबर असे केवळ १० महिने असायचे. यामुळे ऋतू आणि कापणीच्या वेळेचे गणित चुकू लागले. साधारण ६९० ईसापूर्व काळात रोमन राजा नुमा पोम्पिलियस याने कॅलेंडरमध्ये सुधारणा करण्याचे ठरवले.

3 / 8
त्याने वर्षातील ३६५ दिवसांचे योग्य नियोजन करण्यासाठी जानेवारी आणि फेब्रुवारी हे दोन नवीन महिने जोडले. सौर वर्षाचे ३६५ दिवस पूर्ण करण्यासाठी कॅलेंडरमध्ये फेरबदल करण्यात आले.

त्याने वर्षातील ३६५ दिवसांचे योग्य नियोजन करण्यासाठी जानेवारी आणि फेब्रुवारी हे दोन नवीन महिने जोडले. सौर वर्षाचे ३६५ दिवस पूर्ण करण्यासाठी कॅलेंडरमध्ये फेरबदल करण्यात आले.

4 / 8
जानेवारीला वर्षाचा पहिला महिना मानले गेले, तर फेब्रुवारी हा महिना सर्वात शेवटी जोडला गेला होता. उरलेले दिवस फेब्रुवारीच्या वाट्याला आल्यामुळे या महिन्यात २८ किंवा २९ दिवस असतात.

जानेवारीला वर्षाचा पहिला महिना मानले गेले, तर फेब्रुवारी हा महिना सर्वात शेवटी जोडला गेला होता. उरलेले दिवस फेब्रुवारीच्या वाट्याला आल्यामुळे या महिन्यात २८ किंवा २९ दिवस असतात.

5 / 8
वर्षात १२ महिने असण्यामागे मुख्य कारण म्हणजे चंद्र चक्र (Lunar Cycle). चंद्राला स्वतःच्या सर्व कला पूर्ण करण्यासाठी (पौर्णिमेपासून अमावास्येपर्यंत) सुमारे २९.५ दिवस लागतात. पृथ्वी जेव्हा सूर्याभोवती आपली एक प्रदक्षिणा पूर्ण करते. तोपर्यंत चंद्राची साधारण १२ चक्रे पूर्ण झालेली असतात.

वर्षात १२ महिने असण्यामागे मुख्य कारण म्हणजे चंद्र चक्र (Lunar Cycle). चंद्राला स्वतःच्या सर्व कला पूर्ण करण्यासाठी (पौर्णिमेपासून अमावास्येपर्यंत) सुमारे २९.५ दिवस लागतात. पृथ्वी जेव्हा सूर्याभोवती आपली एक प्रदक्षिणा पूर्ण करते. तोपर्यंत चंद्राची साधारण १२ चक्रे पूर्ण झालेली असतात.

6 / 8
याच खगोलीय घटनेचा आधार घेऊन सुमेरियन आणि बॅबिलोनियन संस्कृतींनी १२ महिन्यांचे कॅलेंडर तयार केले. १२ ही संख्या गणितीदृष्ट्या अत्यंत सोयीस्कर मानली जाते. १२ या संख्येला २, ३, ४ आणि ६ ने सहज भाग जातो.

याच खगोलीय घटनेचा आधार घेऊन सुमेरियन आणि बॅबिलोनियन संस्कृतींनी १२ महिन्यांचे कॅलेंडर तयार केले. १२ ही संख्या गणितीदृष्ट्या अत्यंत सोयीस्कर मानली जाते. १२ या संख्येला २, ३, ४ आणि ६ ने सहज भाग जातो.

7 / 8
यामुळे वर्षाचे तिमाही (Quarterly) किंवा सहामाही भागात विभाजन करणे प्रशासकीय आणि व्यावसायिक कामांसाठी सोपे झाले. थोडक्यात सांगायचे तर, पृथ्वीला सूर्याभोवती फिरण्यास लागणारा वेळ (३६५ दिवस) आणि चंद्राच्या हालचाली यांचा मेळ घालण्यासाठी १२ महिन्यांची ही पद्धत जगभरात स्वीकारली गेली.

यामुळे वर्षाचे तिमाही (Quarterly) किंवा सहामाही भागात विभाजन करणे प्रशासकीय आणि व्यावसायिक कामांसाठी सोपे झाले. थोडक्यात सांगायचे तर, पृथ्वीला सूर्याभोवती फिरण्यास लागणारा वेळ (३६५ दिवस) आणि चंद्राच्या हालचाली यांचा मेळ घालण्यासाठी १२ महिन्यांची ही पद्धत जगभरात स्वीकारली गेली.

8 / 8
Follow Us
LIVETV
Visual Stories View more
माधुरी दीक्षितच्या स्टाइलमध्ये या अभिनेत्रीने केला लूक, फोटोंची होतेय तुफान चर्चा
माधुरी दीक्षितच्या स्टाइलमध्ये या अभिनेत्रीने केला लूक, फोटोंची होतेय तुफान चर्चा
बॉलिवूडच्या टॉप अभिनेत्रींना टक्कर देते गोविंदाची रुमर्ड गर्लफ्रेंड, सौंदर्याचं होतंय प्रचंड कौतुक
बॉलिवूडच्या टॉप अभिनेत्रींना टक्कर देते गोविंदाची रुमर्ड गर्लफ्रेंड, सौंदर्याचं होतंय प्रचंड कौतुक
GK: पाकिस्तानची सर्वात लांब नदी कोणती?
GK: पाकिस्तानची सर्वात लांब नदी कोणती?
हाता-पायात सुन्नपणा; या व्हिटामिन्सची कमतरता तर नाही ना ?
हाता-पायात सुन्नपणा; या व्हिटामिन्सची कमतरता तर नाही ना ?
गुलाबी गाऊनमध्ये नेहा पेंडसेचा दिलखेच अंदाज, सौंदर्याने वेधलं लक्ष
गुलाबी गाऊनमध्ये नेहा पेंडसेचा दिलखेच अंदाज, सौंदर्याने वेधलं लक्ष
नजर लागेलं गं.., नॅशनल क्रशच्या साडीमधील फोटोंवर कमेंट्सचा पाऊस
नजर लागेलं गं.., नॅशनल क्रशच्या साडीमधील फोटोंवर कमेंट्सचा पाऊस
व्हिडीओ View more
इंडोनेशियामध्ये भूकंपाचा हाहाकार
इंडोनेशियामध्ये भूकंपाचा हाहाकार: एकाच दिवशी दोन मोठे धक्के
चाकण एमआयडीसीतील उद्योजक आणि वाहतूक समस्या सोडवण्यासाठी समिती
चाकण एमआयडीसीतील उद्योजक आणि वाहतूक समस्या सोडवण्यासाठी समिती: सीएम फडणवीस
गोविंदा आणि पत्नी सुनीता यांच्यातील वाद शिगेला
अभिनेता गोविंदा आणि पत्नी सुनीता यांच्यातील वाद शिगेला; नवोदित अभिनेत्री ठरली निमित्त
अभिजीत दिपके यांचे स्कूल ठीक करो आंदोलन
महाराष्ट्रातील ग्रामीण शाळांच्या अवस्थेवर अभिजीत दिपके यांचे स्कूल ठीक करो आंदोलन
मनोज जरांगे पाटील यांनी बोलावली आरक्षण अभ्यासकांची महत्त्वाची बैठक
मराठा आरक्षणासाठी मनोज जरांगे पाटील यांची उद्या आरक्षण अभ्यासकांसोबत बैठक
पृथ्वीराज चव्हाण यांची अमित शाहांवर बोचरी टीका, निलम गोऱ्हेंचा टोला
पृथ्वीराज चव्हाण यांची अमित शाहांवर बोचरी टीका, निलम गोऱ्हे यांचा मिश्किल टोला, म्हणाल्या तुमचा उजवा हात...
हाहाकार! समुद्रात भीषण तेल गळती, पाण्यावर सगळीकडे....
हाहाकार! समुद्रात भीषण तेल गळती, पाण्यावर सगळीकडे.... मोठ्या पर्यावरण संकटाला निमंत्रण
शिंदे गटातील नेत्याची थेट धमकी, माझ्यावर आधीच अनेक कलमं, तुम्हाला....
माझ्यावर आधीच अनेक कलमं, तुम्हाला थेट... पुन्हा शिंदें गटातील बड्या नेत्याची भर मंचावरून धमकी
याचा अर्थ मीच गुन्हेगार असा होत नाही; गिरीश महाजानांनी 'त्या' फोटो...
Nashik Kumbh | याचा अर्थ मीच गुन्हेगार असा होत नाही; गिरीश महाजानांनी 'त्या' फोटोबाबत अखेर सांगितलंच
आजचा मित्र पक्ष उद्याचा शत्रु होऊ शकतो, शिंदे गटातील नेत्याचं विधान
मोठी बातमी! आजचा मित्र पक्ष उद्याचा शत्रु होऊ शकतो, त्यामुळे... शिंदे गटातील बड्या नेत्याच्या विधानाने खळबळ